تمرکز عراق بر توسعه میدان مجنون/ نفت آزادگان به جیب عراقیها میرود؟
نشان تجارت - میدان نفتی آزادگان بزرگترین میدان مشترک نفتی ایران و دهمین میدان نفتی بزرگ جهان محسوب میشود. این میدان در نوار مرزی غرب کشور، مخزنی مشترک با میدان مجنون عراق دارد.
درحالی که بررسی روند ۲۲ ساله توسعه میدان آزادگان نشاندهنده از دستدادن فرصتهای متعدد و وقتکشیهای بسیار است؛ در طرف عراق، توسعه این میدان مشترک با توجه به اهمیت آن، با جدیت دنبال شده است.
در عراق، میدان نفتی مجنون یکی از غنیترین میدانهای نفتی جهان با ذخایر حدود ۳۸ میلیارد بشکه نفت درجا محسوب میشود که در جنوب عراق، در نزدیکی مرز ایران قرار گرفته است.
این میدان اولینبار در سال ۱۹۷۵ توسط شرکت برزیلی Petrobras کشف شد و در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، با ۴۶ هزار بشکه در روز به تولید رسید. درحالی که توسعه این مخزن مشترک (میدان آزادگان) در سمت ایران از سال ۲۰۰۴ آغاز شد.
در ۱۱ دسامبر ۲۰۰۹ دولت عراق قرارداد ۲۰ ساله توسعه را با کنسرسیوم Royal Dutch Shell و Petronas (با سهم ۴۵ ٪ و ۳۰ ٪) و شرکت عراقی Maysan Oil Company با ۲۵ ٪ امضا کرد. هدف این قرارداد افزایش تولید از حدود ۴۵ هزار بشکه به ۱.۸ میلیون بشکه در روز در دوره هدفگذاری شده بود. اجرای رسمی این قرارداد از مارس ۲۰۱۰ آغاز شد.
اگرچه هدفگذاری تولید ۱.۸ میلیون بشکهای که برای سال ۲۰۱۷ مقرر شده بود، محقق نشد؛ اما ظرفیت تولید عراق از میدان مشترک مجنون به ۴۰۰ هزار بشکه در روز رسید.
در اکتبر ۲۰۲۵ عراق و شرکت ExxonMobil چارچوب همکاری (Heads of Agreement) برای توسعه میدان مجنون را امضا کردند. این توافق راه را برای بازگشت این شرکت بزرگ جهانی به بخش بالادستی عراق باز میکند و شامل بهبود تولید، توسعه زیرساخت و افزایش کارایی عملیات است. مشارکت با ExxonMobil میتواند انتقال فناوریهای پیشرفته و افزایش بازیابی نفت از مخزن را تسهیل کند.
برآوردها نشان میدهد که عراق افزایش ظرفیت تولید ۴۰۰ هزار بشکهای فعلی از میدان مشترک مجنون را تا ۲۰۳۰ به بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در روز خواهد رساند.
در سمت ایران نیز تولید میدان مشترک آزادگان با تکمیل توسعه اولیه به حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است. بهمنظور افزایش ظرفیت تولید این میدان به ۵۵۰ هزار بشکه در روز، در سال ۱۴۰۲ قراردادی با شرکت دشت آزادگان اروند که شرکتی با سهامداری و راهبری بانکها بوده، بهامضا رسید. قراردادی که دو سال، هرگونه توسعه این میدان را متوقف کرده و بررسیها نشان میدهد که دلیل این توقف، بیش از همه، ریشه در عدم توانایی تأمین مالی پروژه و نبود ساختار اجرایی و فنی مشخص در این قرارداد دارد.
جایی که حتی صدای رئیس جمهور را هم درآورد و مسعود پزشکیان، با ورود به این مسئله، ضربالاجلهایی را برای تأمین مالی اولیه و تنفیذ قرارداد مشخص کرد؛ آنچه مشخص است، وضعیت ابهامآمیز این قرارداد نیاز به ورود جدی دارد و وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران، با تکیه بر این نکته که این قرارداد بعد از ۲ سال تنفیذ شده، نباید چشم بر فرصتسوزیها و وقتکشیهای ادامه دار روند توسعه آزادگان ببندند.
اگر بهاین جمعبندی برسند که این کنسرسیوم بانکی که سهم اندکی شرکتهای اکتشاف و تولید مپنا و پتروپارس در آن دارند، توان تأمین مالی و توان فنی مناسب را با ساختار موجود برای توسعه میدان ندارد، بهتر است بهجای اینکه در دولت آینده بخواهیم حسرت فرصتهای از دست رفته برای توسعه آزادگان را بخوریم، همین امروز وضعیت را شفاف و هدفگذاریهای توسعه میدان را رسما اعلام و مطالبه کنیم. اگر قرار است ساختار توسعه میدان از نظر تأمین مالی و مسائل فنی و اجرایی تغییر کند، هر روز تأخیر در اتخاذ این تصمیم، بهاز بین رفتن بیش از پیش منافع ملی در برداشت از بزرگترین مخزن مشترک نفتی کشور منجر خواهد شد.
