روایت یک زمستان سرد بدون واردات گاز / فاجعه توقف کامل تولید در اکثر واحدهای گازی پتروشیمی!
نشان تجارت - ایران به عنوان دومین کشور دارنده بزرگترین ذخایر گازی در جهان، با ناترازی گاز درگیر است. علاوه بر این موضوع، ایران به طور تاریخی به دلیل محدودیت گازرسانی به استانهای شمال و شمال شرقی کشور، به واردات گاز از ترکمنستان روی آورده است.
با این حال این موضوع همواره با اختلالاتی روبهرو بوده است. ترکمنستان بارها به بهانه بدهی ایران به این کشور، روند صادرات گاز به ایران را متوقف کرده است. این مساله تاکنون سه بار انجام شده است، یکی در سال ۱۳۸۶ و در اوج سرمای زمستانه، دیگری در زمستان سال ۱۳۹۵ و بار دیگر به بهانه بدهی ایران و درنهایت در سال ۱۴۰۳ که مشخص شد ترکمنستان دیگر حاضر به بستن قرارداد گازی با ایران نیست.
مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری، در آبان ۱۴۰۳ در مراسم تجلیل از فعالان طرح جهش تولید در دیمزارها، موضوعی را به نقل از سازمان برنامه و بودجه عنوان کرد؛ به گفته او، «ترکمنستان دیگر حاضر به بستن قرارداد گازی با ایران نیست».
پزشکیان دلیل این موضوع را پایبند نبودن ایران به تعهدات و بدهی به ترکمنستان اعلام کرد. او از پایبند نبودن کشورمان به تعهدات انتقاد کرد و گفت ایران باید به اندازه منابعی که دارد، اقدام به بستن قرارداد کند.
حال، اما در تازهترین اقدام، ایلنا گزارش داده است که سعید توکلی، مدیر عامل شرکت ملی گاز، درباره واردات گاز خاطرنشان کرد: «در حال حاضر واردات گاز نداریم. ارتباطات با کشور ترکمنستان برقرار است و مذاکرات با این کشور ادامه دارد، امیدواریم نتیجه بخش باشد. تاکنون در هیچ منطقهای به هیچوجه قطعی گاز نداشتهایم.»
ترس از تکرار دوباره تجربه تلخ زمستان ۸۶
مساله توقف واردات گاز از ترکمنستان، مردم را به یاد زمستان سال ۱۳۸۶ میاندازد. زمستان سال ۱۳۸۶ یکی از سردترین زمستانهای ایران بود. این سرمای شدید به همراه تصمیم ناگهانی ترکمنستان مبنی بر قطع صادرات گاز به ایران، بحران انرژی شدیدی در کشور ایجاد کرد.
قطع گاز ترکمنستان در اوج سرمای زمستان، پیامدهای بسیار جدی برای ایران داشت. بسیاری از مناطق کشور، بهویژه استانهای شمالی، با قطعی گاز خانگی مواجه شدند و مردم در سرمای شدید، مشکلات متعددی پیدا کردند. ترکمنستان مدعی بود ایران بدهیهای گازی خود را به طور کامل پرداخت نکرده و این دلیل قطعی گاز است.
پیشتر محمود خاقانی، کارشناس انرژی، در همین زمینه در گفتوگو با تجارتنیوز عنوان کرد: «در آن زمان روسیه برای صادرات گاز به اروپا با کمبود گاز مواجه میشد و به همین دلیل به ترکمنستان قیمتی بالاتر از قیمت ایران پرداخت میکرد تا گاز را از آنها دریافت کند. به دنبال این اتفاقات، یک یا دو بار ترکمنستان ناگهان گاز ایران را قطع کرد چراکه روسیه مبلغ بیشتری بابت گاز پرداخت میکرد.»
به گفته او: «در دولت دهم در سال ۸۶، ترکمنستان گاز ایران را قطع کرد. در سفری که علی کردان، قائممقام وقت وزیر نفت هم در آن حضور داشت، ناگزیر شدیم در جریان مذاکرات با ترکمنستان، بهای گاز بیشتری نسبت به روسیه به ترکمنستان پیشنهاد دهیم. اما به محض اینکه تیم مذاکره عشقآباد را ترک کرد، روسیه مبلغ بیشتری به ترکمنستان پیشنهاد داد و وقتی به تهران رسیدیم، ترکمنستان بار دیگر گاز را قطع کرد.»
ناترازی شدید گاز در کشور و فاجعه در صنایع مولد
در کنار موضوع توقف واردات گاز از ترکمنستان و زنگ خطر کاهش گاز تخصیصیافته به مناطق شمالی کشور، مساله افزایش ناترازی و تخصیص نیافتن گاز موردنیاز صنایع مولد از جمله فولاد و پتروشیمی نیز مطرح است.
آنطور که ایلنا گزارش داده، احمد مهدوی ابهری، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پتروشیمی، درباره تامین خوراک گازی مجتمعهای پتروشیمی اظهار داشت: «اکنون گاز تمام پتروشیمیهای مصرفکننده بیس گاز به جز فاز شیراز به خاطر تولید یک محصول خاص قطع است. حدود یک ماه است که گاز اکثر واحدهای گازی قطع است و از دریافت ۸۵ میلیون متر مکعب خوراک گازی به حدود ۳۸ میلیون متر مکعب رسیدهایم.»
دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت پتروشیمی تصریح کرد: «عمده اثر قطع خوراک گازی روی مجتمعهای تولیدکننده اوره و متانول است که فعلا میزان عدمالنفع مشخص نیست، باید به جمعبندی و محاسبه دقیق برسیم که ببینیم چه میزان از تولید پتروشیمیها از دست رفته است. به جز یک فاز در شیراز تولید سایر واحدهای پتروشیمی که خوراک گازی دریافت میکردهاند، به کل متوقف و تعطیل هستند.»
همانطور که از این اظهارات و دیگر شواهد موجود مبنی بر قطع گاز واحدهای فولاد و پتروشیمی پیداست، بار اصلی ناترازی گاز بر دوش صنایع مولد است. این صنایع که به طور عمده وابسته به گاز هستند، اکنون به دلیل ناترازی شدید گاز مجبور به توقف بخشی از تولید خود شدهاند و این موضوع منجر به کاهش شدید تولید در کشور میشود.
تمامی موارد بیانشده تنها بخشی از مشکلاتی هستند که به دلیل ناترازی گاز گریبانگیر مردم و صنایع شده است. اکنون میدان گازی پارس جنوبی که بیش از ۷۰ درصد گاز موردنیاز کشور را تولید میکند، دچار افت فشار شده و از سوی دیگر، واردات گاز به صفر رسیده است. این وضعیت ناترازی شدید گاز در زمستان را تشدید کرده و به نظر میرسد بار عمده آسیب این ناترازی بر دوش صنایع است.
تداوم این وضع منجر به کاهش هرساله تولید صنایع مولد میشود. در کشوری که محتاج به تولید صنعتی و رشد اقتصادی است، اخلال در روند تخصیص انرژی به صنایع نهتنها به خود صنایع بلکه به کل کشور آسیب میزند و منجر به کاهش رشد اقتصادی، افزایش رکود و تعمیق مشکلات اقتصادی میشود. در همین زمینه باید پرسید با توجه به تداوم ناترازی گاز در کشور، آیا علاوه بر صنایع، مردم نیز باید نگران قطعی گاز باشند؟
