خودرو‌های برقی بدون معاینه فنی؛ خلأ مقرراتی در ناوگان شهری

نشان تجارت - موضوع نبود شاخص‌ها و دستورالعمل‌های مشخص برای معاینه فنی خودرو‌های برقی؛ به عنوان یکی از چالش‌های مهم در حوزه مدیریت حمل‌ونقل شهری مطرح شده است. به طوری که مهدی پیرهادی رییس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای شهر تهران هفته گذشته نسبت به این مسأله متذکر شد و گفت: «قدمت تاکسی‌های برقی که شهرداری تهران به کشور آورده به یک سال رسیده است، اما هنوز در کشور در خصوص معاینه فنی خودرو‌های برقی ضابطه مشخصی نداریم.

وی تأکید کرد که تنظیم چارچوب، شرایط و ضوابط مرتبط با خودرو‌های برقی ضرورت دارد و حدود یک سال از زمان ورود خودرو‌های برقی می‌گذرد، اما هنوز درباره این مسأله تصمیم گیری نشده است؛ خودرو‌های برقی بعد از یک سال باید معاینه فنی بگیرند و بعد از آن هم هر شش ماه مشمول معاینه فنی شوند.»

توسعه ناوگان برقی؛ سیاستی مهم بدون زیرساخت نظارتی کامل

این موضوع در شرایطی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند که طی سال‌های اخیر، سیاست توسعه ناوگان برقی به عنوان یکی از راهکار‌های اصلی کاهش آلودگی هوا در پایتخت دنبال شده و انواع خودرو‌های برقی، به ویژه تاکسی‌ها و اتوبوس‌های برقی، وارد ناوگان حمل‌ونقل عمومی شهر تهران شده‌اند.

در حال حاضر هیچ دستورالعمل مدون و مشخصی برای معاینه فنی خودرو‌های برقی وجود ندارد؛ این خلأ نه تنها حوزه آلایندگی، بلکه موضوع ایمنی خودرو‌های برقی را نیز شامل می‌شود. به بیان دیگر، نه شاخص‌های مرتبط با ایمنی فنی خودرو‌های برقی، از جمله وضعیت باتری، سیستم‌های الکتریکی، کابل‌ها، موتور‌های برقی و نرم‌افزار‌های کنترلی مشخص شده و نه معیار‌های زیست‌محیطی متناسب با ماهیت این خودرو‌ها تعریف شده است.

بعد از گذشت یک سال از ورود تاکسی‌های برقی به ناوگان حمل‌ونقل عمومی شهر تعداد قابل توجهی از این خودرو‌ها در خطوط مختلف شهری مشغول به فعالیت شده‌اند. با وجود گسترش تدریجی ناوگان برقی، فرآیند معاینه فنی همچنان مبتنی بر دستورالعمل‌های خودرو‌های بنزینی و دیزلی است و عملاً خودرو‌های برقی از چرخه نظارت فنی مؤثر خارج مانده‌اند.

خودرو‌های برقی بدون معاینه فنی؛ خلأ مقرراتی در ناوگان شهری

سرهنگ عین الله جهانی معاون اجتماعی پیشین پلیس راهور فراجا در این خصوص به ایسنا می‌گوید: «معاینه فنی خودرو‌های برقی نیاز به قانون جدید ندارد و شامل همان قانون قبلی می‌شود؛ اما وزارت صمت یا وزارت کشور باید دستورالعمل مشخصی در این راستا تهیه و ابلاغ کنند تا به روندی مشخص برای مالکان خودرو‌های برقی تبدیل شود. در قانون مشخص شده که همه وسایل نقلیه باید معاینه فنی بگیرند و خودرو‌های برقی نیز شامل قوانین قبلی هستند و باید هرچه زودتر تکلیف این خودرو‌ها برای دریافت معاینه فنی مشخص شود.»

آلایندگی پنهان خودرو‌های برقی؛ چالشی کمتر دیده‌شده

در نگاه عمومی، خودرو‌های برقی به عنوان وسایل نقلیه «پاک» شناخته می‌شوند، زیرا فاقد آلایندگی مستقیم ناشی از اگزوز هستند. با این حال، بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که خودرو‌های برقی نیز دارای انواعی از آلایندگی‌ها هستند که نیازمند پایش و ارزیابی تخصصی‌اند. آلایندگی‌های غیرمستقیم ناشی از فرآیند تولید برق، آلودگی‌های زیست‌محیطی مرتبط با تولید، نگهداری و بازیافت باتری‌ها و همچنین آلایندگی ذرات معلق ناشی از سایش لاستیک‌ها و لنت ترمز از جمله مواردی هستند که در استاندارد‌های جهانی مورد توجه قرار می‌گیرند. نبود دستورالعمل مشخص در این زمینه می‌تواند موجب نادیده گرفتن این نوع آلایندگی‌ها شود.

از سوی دیگر، موضوع ایمنی خودرو‌های برقی اهمیت ویژه‌ای دارد. باتری‌های ولتاژ بالا، خطرات احتمالی آتش‌سوزی، نشت مواد شیمیایی و عملکرد نامناسب سیستم‌های الکتریکی، همگی مسائلی هستند که بدون معاینه فنی تخصصی می‌توانند به تهدیدی برای ایمنی رانندگان، مسافران و شهروندان تبدیل شوند. این در حالی است که در بسیاری از کشور‌های پیشرو، معاینه فنی خودرو‌های برقی دارای دستورالعمل‌های جداگانه و تخصصی است.

محمدمهدی رضازاده معاون ستاد معاینه فنی شهرداری تهران نیزدر این خصوص اظهار می‌کند: «سلامت خودرو‌های برقی باید با دستگاه خاصی سنجیده شود. در خودرو‌های برقی، تست سلامت و ایمنی قطعات برقی و باتری را می‌گیرند و این تست با دستگاه خاصی انجام می‌شود و پس از آن به سراغ تست بعدی، یعنی تست سه‌گانه سیستم تعلیق و ترمز و جلوبندی می‌روند. سازمان محیط زیست و وزارت کشور باید حدود و استاندارد‌های خودرو‌های برقی را مشخص و ابلاغ کنند که هنوز این اتفاق نیفتاده است؛ اما در تهران اقداماتی در این زمینه انجام داده‌ایم. زمانی که برای بازدید به چین رفتیم، مشاهده کردیم که چین از دستگاه معاینه فنی خودرو‌های برقی استفاده می‌کند و در اروپا این دستگاه‌ها را نمی‌فروشد.

وی ادامه می‌دهد: جالب است بدانید که چینی‌ها خودشان نیز به تازگی معاینه فنی خودرو‌های برقی را راه‌اندازی کرده‌اند. ما به آقای زاکانی درخواست دادیم تا مجوز بدهد تا بتوانیم این دستگاه‌ها را خریداری کنیم، بتوانیم آنها را وارد کنیم و اقدامات پس از آن را انجام دهیم، اما تا زمانی که وزارت کشور و سازمان محیط زیست این استانداردها، شیوه آزمون و موارد مربوطه را ابلاغ نکنند، این موضوع اتفاق نمی‌افتد. اکنون طبق قانون هوای پاک، معاینه خودرو‌های برقی عمومی کلاً فرصت یک‌ساله دارند؛ سایر خودرو‌ها چهارساله هستند، اما برای این خودرو‌ها یک‌ساله است و اکنون موعد یک‌ساله معاینه فنی خودرو‌های برقی عمومی در حال فرا رسیدن است و عملاً نمی‌توانیم از آنها معاینه فنی بگیریم. با وزارت کشور و سازمان محیط زیست مکاتبه شده و به کارگروه اعلام شده است که این کار باید انجام شود و اعلام آمادگی کرده‌ایم که این کار را انجام دهیم، ولیکن در حال حاضر این موضوع در اختیار دولت است و در حقیقت مراجع قانونی باید استاندارد‌ها را در آیین‌نامه تعریف کنند تا این کار انجام شود.»

بر اساس اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست استان تهران، میزان آلایندگی هوای تهران نسبت به سال گذشته حدود ۱۴ درصد کاهش یافته است. توسعه ناوگان برقی، از جمله افزایش تعداد اتوبوس‌های برقی و سایر خودرو‌های برقی، یکی از عوامل مؤثر در این کاهش عنوان شده است. با این وجود، تداوم این روند مثبت مستلزم آن است که نظارت دقیق و علمی بر عملکرد ناوگان برقی صورت گیرد و نبود دستورالعمل‌های مشخص، می‌تواند این دستاورد زیست‌محیطی را در آینده با چالش مواجه کند.

در مجموع، با توجه به افزایش تعداد خودرو‌های برقی و نقش رو به رشد آنها در ناوگان حمل‌ونقل عمومی شهر تهران، تدوین و اجرای هرچه سریع‌تر دستورالعمل‌های جامع معاینه فنی خودرو‌های برقی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. این دستورالعمل‌ها باید به صورت همزمان ابعاد ایمنی و زیست‌محیطی را پوشش داده و متناسب با فناوری‌های نوین این خودرو‌ها طراحی شوند تا ضمن حفظ سلامت شهروندان، پایداری ناوگان برقی و اهداف کاهش آلودگی هوا نیز تضمین شود.