خسارت ۳۴ همتی به اقتصاد دیجیتال در پی قطع اینترنت / هشدار درباره تداوم سیاستهای مقطعی
نشان تجارت - معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات اعلام کرده است که قطعی اینترنت طی روزهای اخیر، خسارت سنگینی به هسته و پلتفرمهای اقتصاد دیجیتال وارد کرده و برآوردها از زیانی ۳۴ هزار میلیارد تومانی در این بخش حکایت دارد.
بر اساس اعلام این مقام مسئول، اپراتورهای تلفن همراه نیز در جریان این اختلالها متحمل عدمالنفع قابلتوجهی شدهاند؛ بهگونهای که در یک بازه ۱۰ روزه، شرکت همراه اول حدود ۱۰۰۰ میلیارد تومان و ایرانسل نزدیک به ۲۰۰۰ میلیارد تومان زیان را تجربه کردهاند.
احسان چیتساز با اشاره به پیامدهای سیاستهای مقطعی در حوزه ارتباطات، معتقد است تبدیل تصمیمات اضطراری و کوتاهمدت مانند فیلترینگ به یک رویه دائمی، عملاً کارایی این ابزارها را در شرایط بحرانی از بین میبرد.
او هشدار میدهد: «تداوم این رویکرد اشتباه نه تنها نهادهای مسئول را ناچار به قطع کامل ارتباطات میکند، بلکه با سوق دادن مردم به سمت ابزارهای جایگزین، اثربخشی محدودیتها را در آینده با چالش جدی مواجه خواهد کرد تا جایی که در آینده قطع اینترنت دیگر جوابگو نخواهد بود و نهادهای مسئول ناچار به قطع برق خواهند شد.» این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که به گفته این مقام مسئول، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص ملی پس از افت از ۴.۶۲ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۴.۰۲ درصد در سال ۱۴۰۲، مجدداً در مسیر بهبود قرار گرفته و پیشبینی میشد تا سال ۱۴۰۴ به حدود ۴.۶۳ درصد از GDP برسد.
به گفته معاون وزیر ارتباطات، محاسبات انجامشده نشان میدهد تنها در دو لایه نخست اقتصاد دیجیتال، یعنی هسته و پلتفرمها، روزانه حدود ۲۰۰۰ میلیارد تومان خسارت و عدمالنفع ناشی از قطعی اینترنت ثبت شده است.
چیتساز برآورد میکند که مجموع خسارت واردشده به هسته و پلتفرمهای اقتصاد دیجیتال در ۱۷ روز گذشته به ۳۴ هزار میلیارد تومان رسیده است.
او در توضیح گستره این آسیبها میگوید: «البته زیان ناشی از قطع اینترنت تنها محدود به بخش دیجیتال نیست چراکه امروزه تجارت سنتی نیز برای اموری همچون مکاتبات، ایمیل و ارتباطات اجتماعی به ابزارهای دیجیتال وابسته است. بسیاری از شرکتهای سنتی در این مدت دچار اختلالات جدی و توقف عملیاتی شدهاند. طبق آمار، با توجه به اینکه تولید ناخالص ملی در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۲ هزار میلیارد تومان تخمین زده میشود، اختلال در ارزش افزوده ۴.۶۳ درصدی این حوزه، بر همان عدد خسارت روزانه ۲ هزار میلیارد تومانی صحه میگذارد.»
به گزارش تازههای اقتصاد، معاون وزیر ارتباطات در ادامه به تبعات گسترده قطعی اینترنت در حوزه تبلیغات اشاره کرده و میافزاید: «در حوزه تبلیغات، سرمایهگذاریها بر پایه امید به فروش کالا انجام میشود، اما زمانی که این زنجیره قطع میشود، بازگشت به چرخه درآمدی پیشین حدود ۵ تا ۶ ماه زمان میبرد. با توجه به جریان نقدینگی محدود و تابآوری پایین در این بخش، تداوم این وضعیت منجر به تعدیل نیروی انسانی و ایجاد یک زیان پایدار و ساختاری برای این شرکتها خواهد شد.»
در بخش اپراتورها نیز شرایط نگرانکننده توصیف شده است. بر اساس آماری که چیتساز ارائه میدهد، سهم اپراتورهایی مانند همراه اول، ایرانسل و رایتل از تولید ناخالص ملی از ۰.۸۶ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۰.۷۷ درصد کاهش یافته است. برای مثال، همراه اول در روز نخست قطعی، کل درآمد خود را از دست داده و در روزهای بعد نیز به دلیل اثرات زنجیرهای، حدود ۵۰ درصد کاهش درآمد را تجربه کرده است؛ بهطوریکه بهطور متوسط، کاهش درآمد روزانه ۱۰۰ میلیارد تومانی برای این شرکت ثبت شده است.
به گفته او، وضعیت ایرانسل به دلیل وابستگی بالاتر به درآمدهای دیتا، بحرانیتر بوده و این اپراتور در دوره قطعی اینترنت، حدود ۸۵ درصد از درآمدهای خود را از دست داده است. در مجموع، برآوردها نشان میدهد طی یک بازه ۱۰ روزه، همراه اول بیش از ۱۰۰۰ میلیارد تومان و ایرانسل حدود ۲۰۰۰ میلیارد تومان عدمالنفع داشتهاند.
در لایه دوم اقتصاد دیجیتال یعنی پلتفرمها نیز خسارتها چشمگیر بوده است. کسبوکارهایی مانند دیجیکالا در روز نخست اختلالات، تقریباً کل ترافیک ورودی و درآمد خود را از دست داده و در روزهای بعد نیز با کاهش حدود ۵۰ درصدی فعالیتها مواجه شدهاند؛ در حالی که گردش مالی روزانه دیجیکالا حدود ۳.۳ هزار میلیارد تومان برآورد میشود. همچنین شرکت ملی پست بهعنوان بازوی لجستیکی دولت، با افت ۴۰ درصدی ترافیک مرسولات روبهرو شده که تنها در یک دوره ۱۰ روزه، کاهش درآمدی معادل ۵۰۰ میلیارد تومان را به همراه داشته است.
معاون وزیر ارتباطات تأکید میکند که پیامدهای قطعی اینترنت به کسبوکارهای با بازگشت سریع محدود نمیشود و در حوزههایی مانند گردشگری دیجیتال، سلامت دیجیتال و بهویژه تبلیغات دیجیتال، ابعاد بحران بسیار عمیقتر و پیچیدهتر است. او بار دیگر یادآور میشود که در حوزه تبلیغات، قطع زنجیره فروش میتواند بازگشت به شرایط عادی را تا ۵ یا ۶ ماه به تأخیر بیندازد و این مسئله با توجه به نقدینگی محدود، به زیانهای ساختاری و تعدیل نیرو منجر خواهد شد.
به گفته این مقام مسئول، فراتر از آسیبهای اقتصادی، این بحران پیامدهای گستردهتری نیز به همراه داشته است؛ از جمله از بین رفتن اعتماد شرکای تجاری خارجی، اختلال در تعیین نرخ حوالههای ارزی و نوسانات در بازارهایی مانند طلا. همچنین معیشت بسیاری از کسبوکارهای خرد که فعالیت آنها بهطور کامل به اینترنت وابسته است، بهشدت تحت تأثیر قرار گرفته است. در این شرایط، این پرسش مطرح میشود که سیاستهای وزارت ارتباطات برای کاهش آسیبها و بازسازی اعتماد از دسترفته چه خواهد بود.
چیتساز در ادامه میگوید: «از دیدگاه ما، ارائه راهکارهایی نظیر اینترنت سفید یا اینترنت طبقاتی، نهتنها کمکی به پایداری دسترسیها نمیکند، بلکه خود این رویکرد تبعیضآمیز، به عنوان یک عامل تهدیدکننده برای امنیت ملی شناخته میشود.»
او در توضیح رویکرد وزارت ارتباطات تأکید میکند: «اولویت کلیدی وزارت ارتباطات، تلاش برای شکلگیری یک شبکه بیطرف است که در آن دسترسی تمامی آحاد مردم به فضای مجازی، بدون هرگونه تبعیض برقرار باشد. از دیدگاه ما، ارائه راهکارهایی نظیر اینترنت سفید یا اینترنت طبقاتی، نهتنها کمکی به پایداری دسترسیها نمیکند، بلکه خود این رویکرد تبعیضآمیز، به عنوان یک عامل تهدیدکننده برای امنیت ملی شناخته میشود؛ بنابراین اگرچه برای شرایط اضطراری و بازههای زمانی بسیار محدود، پیشبینی شده بود که بخشهای حیاتی کسبوکارهای نیازمند به ارتباطات بینالملل بتوانند از طریق راهکارهای جایگزین مبتنی بر IP به فعالیت خود ادامه دهند، اما باید تاکید کنم که این تدابیر صرفاً برای مدیریت بحران در بازههای کوتاه است.»
او در پایان تصریح میکند که وزارت ارتباطات به هیچ عنوان این راهکارها را بهعنوان یک سیاست دائمی و پایدار توصیه یا حمایت نمیکند و معتقد است تنها با پایداری همهجانبه شبکه و پرهیز از تصمیمات سلیقهای میتوان انگیزه در اکوسیستم دیجیتال را حفظ و مسیر رشد اقتصادی کشور را تضمین کرد.
