حمله به مهمان هند / دنا در نزدیکی سریلانکا چه میکرد؟
نشان تجارت - در شرایطی که تنش میان ایران و آمریکا در حال افزایش است، این رویداد عملاً دامنه بحران را از خاورمیانه فراتر برده و آن را به آبهای نزدیک شبهقاره هند کشانده است. همین موضوع باعث شده بسیاری از تحلیلگران درباره پیامدهای این حادثه برای معادلات امنیتی در اقیانوس هند و همچنین موقعیت دیپلماتیک هند پرسشهایی مطرح کنند. اما پرسش مهمتر این است که ناوشکن دنا چرا در این منطقه حضور داشت و چه مأموریتی را دنبال میکرد؟
ناوشکن دنا؛ یکی از مهمترین شناورهای بومی ایران
ناوشکن دنا در ۲۴ خرداد ۱۴۰۰ به ناوگان جنوب نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در بندرعباس ملحق شد. این شناور چهارمین ناوشکن بومی ایران به شمار میرفت که پس از ناوشکنهای جماران، دماوند و سهند وارد خدمت شد.
به گفته مقامات نظامی ایران، دنا در مقایسه با نسلهای قبلی ناوشکنهای ساخت داخل از نظر تجهیزات رزمی، سامانههای شناسایی و توان عملیاتی پیشرفتهتر طراحی شده و برای مأموریتهای طولانی در آبهای آزاد ساخته شده بود. این شناور به مجموعهای از سامانههای راداری، جنگ الکترونیک و تسلیحات دریایی مجهز شده و گفته میشود توانایی شناسایی تهدیدها در فاصلهای حدود ۲۰۰ کیلومتر و واکنش به آنها را داشت.
بدنه این کشتی حدود ۹۴ متر طول و ۱۱ متر عرض داشت و وزن آن بین ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ تن برآورد میشد. سامانههای راداری آن قادرند اهداف دریایی و هوایی را تا فاصلهای در حدود ۳۰۰ کیلومتر شناسایی کنند. دنا همچنین به رادار کنترل آتش مجهز بود و گفته میشود توانایی درگیری همزمان با چندین هدف را داشت.
در بخش تسلیحاتی، این شناور به توپ ۷۶ میلیمتری فجر ۲۷، توپ ۴۰ میلیمتری فتح و دو توپ ۲۰ میلیمتری مجهز است. علاوه بر این، موشکهای پدافندی میانبرد محراب برای مقابله با اهداف هوایی و موشکهای کروز ضدکشتی قدیر و قادر برای درگیری با اهداف سطحی در آن نصب شده بودند. دنا همچنین دو پرتابگر اژدر ۳۲۴ میلیمتری با قابلیت شلیک چند اژدر ضدزیردریایی در اختیار داشت.
به دلیل مجموعه امکانات عملیاتی و لجستیکی، برخی کارشناسان نظامی از دنا به عنوان یک پایگاه عملیاتی شناور یاد میکردند. برای طراحی و ساخت این شناور بیش از یک میلیون و پانصد هزار نفرساعت کار مهندسی و صنعتی صرف شده بود. این کشتی توان جابهجایی حدود ۲۰۰ خدمه و نیروهای عملیات ویژه را داشت و به سامانههای پیشرفته مخابراتی و جنگ الکترونیک مجهز شده بود. وجود سکوی بالگرد در بخش عقبی کشتی نیز امکان استقرار و نشست و برخاست بالگردهایی مانند AB-212 یا کبرا را فراهم میکرد.
چرا دنا در آبهای هند بود؟
حضور ناوشکن دنا در اقیانوس هند در چارچوب دیپلماسی دریایی ایران و برای شرکت در یک رزمایش بینالمللی انجام شده بود. این کشتی در نخستین روزهای اسفند برای حضور در رزمایش چندملیتی Milan 2026 به بندر ویساکاپاتنام هند اعزام شد.
رزمایش میلان هر دو سال یک بار به میزبانی نیروی دریایی هند برگزار میشود و یکی از بزرگترین تمرینهای دریایی در منطقه اقیانوس هند به شمار میرود. در دوره اخیر این رزمایش، نیروهای دریایی بیش از ۷۰ کشور حضور داشتند و دهها شناور و هواپیما در آن شرکت کردند. این تمرین نظامی از ۲۹ بهمن تا ۶ اسفند در آبهای خلیج بنگال برگزار شد و مراسم پایانی آن روی ناو هواپیمابر هند INS Vikrant انجام گرفت.
ناوشکن دنا پس از پایان این رزمایش در حال بازگشت به ایران بود که در مسیر خود در نزدیکی سریلانکا هدف حمله قرار گرفت.
حمله در نزدیکی سریلانکا
این حادثه در فاصله حدود ۴۰ تا ۴۴ مایل دریایی از سواحل سریلانکا رخ داد؛ منطقهای که در محدوده منطقه انحصاری اقتصادی سریلانکا (EEZ) قرار دارد اما خارج از آبهای سرزمینی آن محسوب میشود.
براساس گزارشها، یک زیردریایی تهاجمی نیروی دریایی آمریکا با شلیک اژدر سنگین Mark-48 ناوشکن دنا را هدف قرار داد. این نوع اژدر از قدرتمندترین تسلیحات ضدکشتی و ضدزیردریایی در زرادخانه نیروی دریایی آمریکا به شمار میرود.
این حمله از چند جهت توجه تحلیلگران نظامی را جلب کرده است. مهمترین نکته این است که غرق کردن یک کشتی جنگی دشمن با اژدر توسط زیردریایی آمریکایی از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون رخ نداده بود. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان آن را نشانهای از گسترش دامنه درگیری میان ایران و آمریکا به حوزه دریایی و خارج از خاورمیانه میدانند.
«دنا مهمان هند بود»
پس از انتشار خبر این حادثه، عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که ناوشکن دنا در زمان حمله در حال بازگشت از رزمایش دریایی هند بوده است.
او نوشت: «ناوچه دنا که مهمان نیروی دریایی هند و حامل حدود ۱۳۰ خدمه بود، در آبهای بینالمللی و بدون هیچ هشدار قبلی هدف قرار گرفت.»
این اظهارات در واقع تأکیدی بر این نکته بود که کشتی ایرانی در چارچوب یک برنامه رسمی دریایی در منطقه حضور داشته است.
پیامدهای دیپلماتیک برای هند
هدف قرار گرفتن ناوشکن دنا در نزدیکی آبهای هند به سرعت به موضوعی بحثبرانگیز در رسانهها و محافل سیاسی این کشور تبدیل شد.
در همین حال داگلاس مکگرگور، سرهنگ بازنشسته ارتش آمریکا، در مصاحبهای مدعی شد که آمریکا برای عملیات علیه ایران از بنادر هند استفاده میکند. این ادعا واکنش فوری وزارت امور خارجه هند را در پی داشت.
دولت هند این ادعا را کاملاً بیاساس و جعلی توصیف کرد و صفحه رسمی PIB Fact Check نیز اعلام کرد چنین ادعایی صحت ندارد.
با این حال برخی تحلیلگران هندی معتقدند این حادثه میتواند برای دهلی نو تبعات دیپلماتیک داشته باشد. برهما چلانی کارشناس امور راهبردی در گفتوگو با رسانههای هندی گفته است که حمله به ناو ایرانی در نزدیکی شبهقاره، چیزی فراتر از یک رویداد نظامی است و میتواند نوعی شرمندگی راهبردی برای هند تلقی شود.
به گفته او، این حمله در منطقهای رخ داده که بسیاری از تحلیلگران آن را حیاط خلوت دریایی هند میدانند. از نگاه چلانی، هدف قرار دادن کشتیای که بهتازگی از یک رزمایش میزبانیشده توسط هند بازمیگشت، دهلی نو را در موقعیت دیپلماتیک دشواری قرار داده است. او همچنین معتقد است که در سنتهای دریایی، حمله به یک کشتی بلافاصله پس از خروج آن از آبهای کشور میزبان میتواند نوعی بیاحترامی به آن کشور تلقی شود.
عملیات نجات پس از حمله و نامردی آمریکاییها
پس از اصابت اژدر، ناو در آبهای جنوب هند غرق شد. طبق قوانین درگیریهای مسلحانه در دریا، نیروهای مهاجم در صورت امکان باید پس از غرق شدن کشتی به جستوجوی بازماندگان کمک کنند.
اما زیردریایی آمریکا پس از حمله منطقه را ترک کرد
عملیات جستوجو و نجات توسط نیروی دریایی سریلانکا انجام شد. بر اساس گزارشهای منتشر شده، دهها نفر از خدمه کشتی جان خود را از دست دادهاند و تعدادی نیز مفقود اعلام شدهاند.
ناوشکن دنا حدود ۱۸۰ خدمه داشت و سرنوشت بخش قابل توجهی از آنان هنوز به طور کامل مشخص نشده است.
این حادثه اکنون به یکی از مهمترین تحولات امنیتی در اقیانوس هند تبدیل شده و بسیاری از تحلیلگران معتقدند پیامدهای آن میتواند فراتر از یک درگیری نظامی محدود باشد و بر معادلات امنیتی منطقه تأثیر بگذارد.
