آیا اینترنت هرگز وصل میشود؟ / پیشبینی یک کارشناس فناوری: اینترنت بینالملل به این زودی باز نخواهد گشت و فقط با VPN در دسترس است
نشان تجارت - مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۶ قطعنامهای درباره «ارتقا، حمایت و برخورداری از حقوق بشر در اینترنت» تصویب کرد؛ قطعنامهای که در آن، دسترسی آزاد به اینترنت بهعنوان یکی از حقوق بنیادین بشر به رسمیت شناخته شد. حقی که امروز برای شهروندان ایرانی، بیش از آنکه یک حق باشد، به امتیازی محدود و ناپایدار شباهت دارد. در شرایطی که قطعی طولانیمدت اینترنت ادامه دارد، بسیاری از کارشناسان و مدیران حوزه اقتصاد دیجیتال از فروپاشی همان اندک امید باقیمانده سخن میگویند.
اقتصاد دیجیتال فلج شده
بیش از ۴۵۰ ساعت از قطعی گسترده اینترنت بینالمللی در کشور میگذرد؛ وضعیتی که حالا وارد بیستمین روز خود شده و برای بخش بزرگی از جامعه به مرحلهای غیرقابل تحمل رسیده است. در این مدت پلتفرمهای بزرگ داخلی مانند دیجیکالا و اسنپ نیز نسبت به تداوم این وضعیت هشدار دادهاند.
مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجیکالا، در اینباره گفته است: «ابزارهای تبلیغاتی همه خاموش است و سیستمهای نوتیفیکیشن هم در دسترس نیست و رانندهها و سرویس لجستیک ما با اشکال و خطا مواجه است. بقیه فروشگاههای اینترنتی و فروشندهها اصلا اوضاعشان خوب نیست و با مشکلات بیشتری دستوپنجه نرم میکنند. فکر میکنم دیجیکالا باز شرایط بهتری دارد چراکه همه زیرساختهایش را در ایران قرار داده، اما میدانم بسیاری از کسبوکارها تا مرز ورشکستگی پیش رفتهاند.»
طباطبایی اعلام کرده که فروش این فروشگاه اینترنتی تا ۷۵ درصد کاهش یافته است. مدیرعامل کافهبازار نیز از افت درآمد بیش از ۹۵ درصدی توسعهدهندگان خبر داد؛ آماری که نشان میدهد اقتصاد دیجیتال کشور عملاً فلج شده است.
مدیران کسبوکارهای بزرگ اینترنتی تأکید دارند که شرایط فعلی، علاوه بر کاهش شدید فروش، موجب ناامیدی نیروی انسانی و نگرانی جدی درباره آینده اقتصاد دیجیتال شده است.
تداوم قطعی و بحران روایتسازی از داخل
اقتصاد رسانهها نیز با تداوم وضعیت فعلی، فروخواهد پاشید. در روزهای اخیر با یک دستکاری عجیب و غریب، امکان جستجو در گوگل برای کاربران فراهم شده و برخی وبسایتها به صورت انتخابی قابل استفادهاند؛ از جمله چتجیپیتی و ویکیپدیا. از سوی دیگر مسدود کردن دسترسی کاربران به وبسایتهایی که سرور آنها در خارج از کشور است به معنای مسدود شدن وبسایتهای داخلی برای کاربران در خارج از کشور است. این روش باز کردن اینترنت! زحمات چندین ساله رسانهها برای تولید محتوا و آرشیو اطلاعات را با چالش روبه رو کرده و همزمان امکان خبررسانی را از رسانههای داخلی سلب کرده است.
موضوع زمانی جدیتر می شود که بدانید اینترنت بین الملل بدون فیلتر، به صورت ویژه و طبقاتی در اختیار برخی نهادها، رسانههای حاکمیتی و افراد قرار گرفته است. رسانههایی همچون فارس، تسنیم، مهر، خبرآنلاین و حتی برخی روزنامههای اصلاحطلب از جمله شرق و هممیهن از اینترنت بدون فیلتر برخوردارند. خبرهای منتشر شده از اتاق بازرگانی هم نشان میدهد برای تجار دارای کارت بازرگانی، امکاناتی در نظر گرفته شده است! همه اینها نشانههایی هشدارآمیز است؛ اینکه اینترنت به این زودی برنمیگردد.
آیا اینترنت قبلی برمیگردد؟
همزمان یک نگرانی دیگر هم تشدید شده؛ برخی کارشناسان معتقدند این روش گشایش! به معنای عدم بازگشت به شرایط سابق است. «نیما نامداری»، مدیرعامل شرکت «کارنامه»، در گفتگویی با دیجیاتو، وبسایت خبرهای تخصصی حوزه تکنولوژی، برآوردهای خود را از خسارات اقتصادی و اجتماعی این تصمیم ارائه داد و پیشبینی کرده «اینترنت با فیلترینگ شدیدتر بازمیگردد و حتی ممکن است پلتفرمهای جدیدی نیز فیلتر شوند.»
حامد بیدی مدیرعامل کارزار در توییتر خود پیش بینی کرده «چیزی که به نام اینترنت به ما خواهند داد، شبیه هر چیزی هست به جز اینترنت.»
محمدرضا اصنافی، کارشناس فناوری اطلاعات، نیز در گفتوگو با رویداد۲۴ همین نگرانی را تأیید کرده و گفته است: «ممکن است اینترنت کمی بهتر از وضعیت فعلی شود، اما بعید نیست برنامههایی که اخیراً رفع فیلتر شده بودند، دوباره مسدود شوند.»
همان اینترنت فیلترشده و نیمهجان سابق را برگردانید
اصنافی درباره وضعیت فعلی اینترنت توضیح میدهد: «به نظر میرسد هنوز تصمیم نهایی درباره نحوه ادامه محدودیتها گرفته نشده یا اگر تصمیمی وجود دارد، شروطی برای آن گذاشتهاند که از نظر فنی عملیاتی نیست یا اجرای آن زمان زیادی میبرد.»
او پیش بینی کرده اینترنت بین الملل به این زودی وصل نشود. او می گوید: یا دسترسی بینالملل تا اطلاع ثانوی بهطور کامل قطع میشود، یا تنها زمانی قابل استفاده است که VPN ها، فیلترشکنها و ابزارهای دور زدن فیلترینگ باز باشند. اگر فشار را بیش از حد بالا ببرند یا ورودی کشور را محدود کنند و پهنای باند بینالملل را کاهش دهند، این دیگر فقط اختلال در VPN نیست بلکه اختلال در کل شبکه و اینترنت کشور است. نمونههایی مانند کاهش شدید ظرفیت ورودی یا انتقال تنها بخشی از ترافیک شبکه، عملاً کل ارتباطات را دچار مشکل میکند.
قطعی اینترنت؛ ضد امنیت
به گفته اصنافی، اکنون حدود ۴۵۰ ساعت است که اینترنت با محدودیت جدی مواجه شده و این مسئله آسیبهای گستردهای به دستگاههای دولتی، کسبوکارهای اینترنتی و بخش خصوصی وارد کرده است. برخی مسئولان از خسارت روزانه چند همت صحبت کردهاند و پلتفرمها نیز ارقام قابل توجهی از زیان خود اعلام کردهاند. اما فراتر از بعد اقتصادی، این وضعیت از منظر اجتماعی نشاندهنده نوعی بیمسئولیتی و بیتفاوتی نسبت به نیازهای مردم است.
او درباره تبعات اجتماعی قطعی اینترنت افزود: «حدود ۲۵ میلیون نفر در ایران زندگیشان به اینترنت و فضای آنلاین گره خورده است؛ نه برای تفریح، بلکه برای معیشت و ارتباطات روزمره. قطع ناگهانی این دسترسیها، خشم اجتماعی تولید میکند.»
او هشدار داده که نادیده گرفتن نیازهای مردم، قطع ارتباطات و ادامه این روند بدون پاسخگویی، تبعاتی دارد که امروز شاید دیده نشود، اما در آینده به شکل بیکاری نیروی انسانی، تعطیلی شرکتهای آیتی و فشار بر خانوادهها بروز میکند.
اصنافی با صراحت میگوید: «قطعی اینترنت شاید در کوتاهمدت کارکرد امنیتی داشته باشد، اما این وضعیت باید محدود، کوتاهمدت و منطقهای باشد. حالا بیش از ۱۹ روز گذشته و دیگر هیچ توجیه امنیتی ندارد. ادامه این روند نهتنها امنیتزا نیست، بلکه ضد امنیتی است و نارضایتی را تشدید میکند.»
وی در پایان با بیان اینکه ارتباط مجازی و دسترس همه شهروندان به اینترنت یک حق شهروندی است، تأکید کرد: در شرایط فعلی و با وجود این نمایندگان مجلس، بعید است بتوان قانونی تصویب کرد که بر اساس آن قطع اینترنت بهعنوان نقض حق تلقی شود، چراکه همین مجلس از حامیان محدودسازی اینترنت است. سابقه نداشته در جایی از جهان، ۴۵۰ ساعت اینترنت قطع شود. این وضعیت بیشتر ناشی از بیمسئولیتی است تا یک تصمیم کارشناسیشده و منطقی.
