چرا طرح اعتبار ملی ایرانیان به رفاه مردم ختم نمیشود؟ / اعتبار ۳۰ میلیون تومانی، بدهی خانوارها را متورم میکند
نشان تجارت - امکان خرید اقساطی فروشگاههای آنلاین این روزها طرفدار زیادی پیدا کرده؛ حالا دولت طی اقدامی جدید، تصمیم گرفته وام اعتباری با سود کم در اختیار سرپرستان خانوار قرار دهد. از این پس مردم قرار است ۳۰ میلیون وام از دولت بگیرند. البته پیش از این نیز پلتفرمهای خرید اقساطی زیادی همین راه را رفتند؛ با این حال دولت تعهد کرده که این اعتبار را با سود ۴ درصد به مردم بدهد؛ نه ۲۳ درصد.
این طرح تحت عنوان «طرح اعتبار ملی ایرانیان» که از عید مبعث به صورت پایلوت اجرا میشود و تا نوروز به صورت سراسری در اختیار مردم قرار میگیرد، در شرایطی به کار گرفته شده که دولت با حذف ارز ترجیحی متعهد شده تا منابع حاصل از آن را به حمایتهای معیشتی تخصیص دهد. اما طرح اعتبار ملی ایرانیان چیست و آیا میتواند جامعه را به سمت رفاه ببرد؟ سود و زیان این طرح برای اقتصاد و کسبوکارها چیست؟
نحوه اجرای طرح اعتبار ملی ایرانیان
وزیر اقتصاد حدود یک ماه پیش از تصمیم دولت برای تخصیص ۳۰ میلیون تومان اعتبار به سرپرستان خانوار برای حمایت از اشتغال و معیشت پرده برداشت. به گفته مدنیزاده، وزیر اقتصاد؛ «بر اساس برنامهریزی انجامشده، مبلغی در حدود ۳۰ میلیون تومان بهصورت اعتبار در اختیار سرپرستان خانوار قرار میگیرد که دوره بازپرداخت آن بین شش تا دوازده ماه خواهد بود. اجرای پایلوت در مرحله نخست برای پنج دهک درآمدی در نظر گرفته شده و فرآیند آن نیز بهگونهای طراحی شده که ساده و سریع باشد.»
نرخ این اعتبار در حدود ۴ درصد پیشبینی شده است. دریافتکنندگان میتوانند از این اعتبار در فروشگاههای زنجیرهای، خرید لوازم خانگی و سایر اصناف استفاده کنند. با هر بار بازپرداخت، اعتبار مجدداً شارژ شده و تا سقف اولیه در دسترس قرار میگیرد.
فروش اقساطی؛ از فروشگاههای سنتی تا فروشگاههای آنلاین
طی دو سال اخیر فروش اقساطی از فروشگاهها سنتی به سمت فروشگاههای آنلاین و فراگیر سرازیر شد. در سالهای پیش از آن خرید اقساطی فقط مربوط به فروشگاههای بزرگی بود که کالاهای دیجیتال و لوازم خانگی به فروش میرساندند. در آن ایام کاهش قدرت خرید مردم ناشی از رشد فزاینده قیمت مسکن و اجارهبها و افزایش قیمت کالاها منجر شده بود تا عمده دستمزد با سهم مسکن و خوراک و پوشاک از بین برود و کالاهایی، چون خودرو، لوازم خانگی، فرش و ... از سبد خرید مردم خارج شود.
در دولت حسن روحانی و یک سال پس از اعمال تحریمهای ناشی از خروج آمریکا از برجام، نخستین نشانههای رکود در بازار لوازم خانگی ایجاد شد و کم کم بازارهای کالاهای دیجیتال، پوشاک و ... را در بر گرفت. از همین رو کم کم برای تقویت قدرت خرید مردم امکان خرید اقساطی این دست کالاها در فروشگاههای زنجیرهای آنلاین فراهم شد و با رشد و گسترش فروشگاههای آنلاین، خرید قسطی به فروشگاههای بزرگ آنلاین از جمله اسنپ، دیجی کالا، تپسی و ترب هم رسید.
قسطی شدن به نفع کسبوکارها بود؟
خرید قسطی کالاها اولین تلاش بخش خصوصی برای تقویت قدرت خرید خریداران و عبور از بحران رکودی ناشی از تضعیف طرف تقاضا در سالهای اخیر بود. بررسیها نشان میدهد که تنها یکی از این پلتفرمهای آنلاین توانست از همین طریق از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا ابتدای خردادماه، رشد ۱۲۵ درصدی در سفارشها را تجربه کند. همچنین در اردیبهشتماه سال جاری، بیش از ۶.۶ میلیون کالا در یکی از این سامانهها جستوجو شد و صفحات آن بیش از ۱۰۷ میلیون بار بازدید شدهاند که نشان از رشدی روز افزون در فروش کالاها داشت.
از سوی دیگر بلک فرایدی امسال نیز که بر پایه خرید اقساطی استوار بود، رشد خوبی را نشان داد. چنانکه بر اساس این دادهها، ترافیک فروشگاهها و خریدهای اعتباری در بلکفرایدی امسال رشد ۴.۶ درصدی و بیش از ۴ برابری داشت؛ بنابراین تحریک تقاضا یکی از مهمترین راهکارهایی بود که موتور کسب و کارهای آنلاین را روشن کرد و نشان داد که یکی از بهترین راهکارها در دوران رکود تورمی است. این جریان نقدینگی میتواند تولید را به چرخه بیاندازد. البته کسب و کارها نیز از خطرات آن بری نیستند. چنانکه آنهایی که بدون محاسبه ریسک، بیشازحد به فروش اقساطی متکی میشوند، با خطر ورشکستگی مواجه میشوند.
با اینحال از ابتدای امسال، خرید اقساطی با شدت بیشتری به سمت کالاهای اساسی سرازیر شد و همچنان بخش مهمی از بازار دیگر کالاها خالی از خریدار شد. مسالهای که نشان از کاهش قدرت خرید ایرانیان داشت.
خرید قسطی به رفاه مردم ختم نشد
طرح خرید قسطی مسیری نبود که به رفاه مردم ختم شود؛ تنها مزیتش این بود که کسب و کارها در بحران اقتصادی حذف نشوند. کارشناسان هشدار میدهند که این الگوی مصرف، اگرچه در کوتاهمدت باعث حفظ جریان خرید میشود، اما در بلندمدت بدهی خانوارها را متورم میکند.
در واقع با عدم کنترل تورم از سوی دولت و کاهش قدرت خرید خانوار در هر ماه نسبت به ماه قبل، این سیاست تنها یک مسکن کوتاه مدت بوده؛ نتیجه آنکه این روزها مردم حتی قید خرید قسطی را هم زدهاند، چرا که با فشارهای زمان بازپرداخت اقساط آشنا شدهاند؛ بنابراین اکنون در موارد ضروری فقط جهت تهیه اقلام اساسی از آن استفاده میکنند.
حال ایرانیان این روزها خوب نیست. اگرچه هر ایرانی در شرایط سختی به سر میبرد سفره خانوادهها کوچکتر شده، اما هنوز هم میل دارد که خوب بخرد و خوب بپوشد.
