چگونه از سالمندان در زمان جنگ محافظت کنیم؟
نشان تجارت - جهانگیر مصلی: در پی تشدید درگیریهای نظامی میان آمریکا و اسراییل علیه ایران، یکی از گروههای پُراهمیت و در عین حال کمتوجه در بحرانها، سالمندان هستند. این گزارش مجموعهای از راهکارهای عملی، حقوقی و اجتماعی را که سازمانهای بینالمللی و نهادهای تخصصی پیشنهاد کردهاند، برای خانوادهها، مراکز مراقبتی و نهادهای امدادی جمعبندی میکند.
سالمندان در موقعیتهای بمباران و اضطراری بیش از دیگران در معرض خطرند: بیماریهای مزمن، محدودیتهای حرکتی، وابستگی به داروها و تجهیزات پزشکی، کاهش دسترسی به خدمات و آسیبپذیری بیشتر در برابر سوءتغذیه و سرما. همچنین انزوا، جدایی از خانواده و افزایش خطر آزار و غفلت از دیگر پیامدهای شایع است مسئلهای که مکرراً در مستندات بینالمللی مورد تأکید قرار گرفته است.
نکات ابتدایی برای خانوادهها و مراقبان
۱. دارو و مدارک پزشکی: فهرستی از داروها، دوزها و بیماریهای مزمن تهیه و نسخهها را در دسترس نگه دارید. ۲. مسیرهای خروج و برنامههای پشتیبان: در صورت ضرورت جابجایی، برنامهای با اولویتبخشی به سالمندان و نیازمندیهایشان داشته باشید. ۳. تامین مایحتاج ویژه: وعدههای غذایی مناسب، وسایل کمکی حرکتی (عصا، واکر)، و پوشاک گرم را آماده کنید. این گامها ساده، اما حیاتیاند و بارها در راهنماییهای سازمانهای امدادی توصیه شدهاند.
طراحی پناهگاه و خدمات قابل دسترس
پناهگاهها و مراکز توزیع کمک باید دسترسپذیر، دارای سرویسهای بهداشتی مناسب و فضایی امن برای سالمندان باشند. در شهرها و روستاها، تعیین مسیرهای بدون پله، اولویت در صفوف توزیع و دسترسی به سرویسهای بهداشتی و واکسیناسیون از اولویتهاست. برنامهریزی باید مشارکتی باشد و صدای سالمندان در تصمیمگیری شنیده شود؛ نه اینکه تنها به عنوان «گروه آسیبپذیر» دیده شوند بلکه به عنوان منابع اجتماعی که میتوانند کمک کنند.
حمایت سلامت روان و اجتماعی
بحرانها سلامت روان سالمندان را تهدید میکند: افسردگی، اضطراب و بازتجربه تروما ممکن است تشدید شود. فراهم کردن حمایتهای روانی-اجتماعی ساده (گروههای گفتوگو، تماسهای تلفنی منظم، یا فعالیتهای گروهی متناسب با محدودیتهای جسمی) میتواند تأثیر قابلتوجهی داشته باشد. کار با سازمانهای محلی و داوطلبان برای شناسایی افراد منزوی و ارجاع به خدمات تخصصی ضروری است.
حفظ کرامت، جلوگیری از سوءاستفاده و چارچوب حقوقی
مطابق اصول انساندوستانه بینالمللی و اسناد حقوقی، سالمندان از حمایت ویژه برخوردارند؛ هدفقرار دادن غیرنظامیان، محرومسازی از خدمات پزشکی یا آزار مبتنی بر سن قابلقبول نیست. نهادهای بینالمللی بر مسئولیت بازیگران در حفظ امنیت و دسترسی برابر به کمکها تأکید کردهاند؛ گزارشهای اخیر نیز نشان میدهد که فقدان سیاستهای مشخص برای سالمندان میتواند جان و کرامت آنان را به خطر اندازد.
چند توصیه فوری برای سیاستگذاران و سازمانهای امدادی
تدوین فهرستهای اولویتدار برای دارو و مراقبتهای طولانیمدت.
آموزش امدادگران برای شناسایی نیازهای سالمندان و جلوگیری از تبعیض سنی.
همکاری با سازمانهای تخصصی پیرامون سالمندی برای طراحی بستههای کمکیِ مناسب.
اطمینان از اینکه دستورالعملهای تخلیه و پناهگاهها شامل نیازهای حرکتی و دارویی باشند. این پیشنهادها از تجربه میدانی و راهنماهای بینالمللی استخراج شدهاند.
جمعبندی
در زمان جنگ، حفظ امنیت فیزیکی مهم است، اما محافظت از سالمندان صرفاً مسأله پزشکی نیست؛ این یک مسئلهٔ حقوقی و انسانی است که نیازمند برنامهریزی دقیق، مشارکت جامعه و سیاستگذاری آگاهانه است. خانوادهها، مراکز مراقبت و نهادهای دولتی و غیردولتی باید با اتکا به دستورالعملهای بینالمللی و تجربه محلی، اقداماتی سریع و مترتب انجام دهند تا سالمندان نه تنها زنده بمانند، بلکه با حفظ کرامت، حمایت لازم را دریافت کنند.
