رونق گردشگری و تاثیر مستقیم آن بر درآمد و اشتغال مناطق
نشان تجارت - هدی کاشانیان: گردشگری، یکی از پویاترین بخشهای اقتصادی دنیاست که فراتر از صرف بازدید از جاذبههای طبیعی یا فرهنگی، محرکی مؤثر در توسعه منطقهای و افزایش درآمد پایدار محسوب میشود. این صنعت، با ویژگیهای چندوجهی خود، عمقی گسترده از تأثیرات را بر بافت اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی مناطق وارد میکند. در ایران، با توجه به تنوع جغرافیایی، غنای فرهنگی و تاریخی و همچنین ظرفیتهای نهفته در مسیرهای زیارتی و مذهبی، گردشگری میتواند به بازوی اصلی رشد اقتصادی مناطق محلی بدل شود.
• تاثیر صنعت گردشگری بر اقتصاد بومی
برای درک چگونگی تأثیر این صنعت بر اقتصاد محلی، باید به زنجیرهای از ارتباطات میان گردشگر، خدماترسان و مجموعههای اقتصادی محلی پرداخت. هر مسافر، با ورود به یک منطقه، تقاضایی آنی برای خدماتی مانند اسکان، غذا، حملونقل داخلی و خرید محصولات بومی ایجاد میکند. این تقاضا، بهصورت مستقیم به شکل درآمد برای افراد و کسبوکارهای کوچک و متوسط تبدیل میشود و بهصورت غیرمستقیم، با افزایش درآمد مالیاتی و سرمایهگذاریهای نوظهور، زمینهساز تقویت کلیه بخشهای اقتصادی محلی خواهد بود.
• افزایش تقاضا برای خدمات بنیادین
افزایش تقاضا برای خدمات بنیادین، انعکاسی از تغییرات عمیق در ساختار جمعیتی، رشد شهرنشینی و گسترش انتظارات عمومی از سوی جامعه است؛ این فشار روزافزون، نه تنها سیستمهای موجود را به چالش میکشد، بلکه ضرورت بازنگری در سیاستهای توزیع منابع، بهبود کارایی عملیاتی و توسعه زیرساختهای پایدار را بهوضوح آشکار میسازد.
بیشتر بخوانید: سفرهای ارزان قیمت داخلی کدامند؟
• افزایش ارزش افزوده محصولات دستی، کشاورزی و صنایع بومی
گردشگری، بهعنوان یک صنعت بدون دودکش، آسیبهای زیستمحیطی کمتری نسبت به سایر صنایع دارد و ضمن حفظ ارزشهای فرهنگی و تاریخی، امکان انتقال دانش و مهارتهای نوین را به جوامع محلی فراهم میسازد. این ویژگی، برای مناطق کمتر توسعهیافته و روستایی، بهویژه اهمیت دوچندانی پیدا میکند، چرا که گاهی تنها راه دسترسی به بازارهای گسترده، از طریق صنعت گردشگری امکانپذیر است.
تاثیر صنعت گردشگری براشتغال ناپایدار
در مناطقی که اشتغال ناپایدار و مهاجرت جمعیت جوان به مراکز شهری، چالشهای ساختاری محسوب میشود، گردشگری میتواند سدی در برابر خالیشدن روستاها ایجاد کند. توسعه اقامتگاههای بومگردی، رستورانهای محلی و کارگاههای هنرهای سنتی، نه تنها درآمدزایی، بلکه هویت فرهنگی را نیز تثبیت میکند و اعتمادبهنفس جامعه را افزایش میدهد.
با این وجود، باید توجه داشت که گردشگری همیشه یکسان عمل نمیکند. نوع گردشگری، مدیریت آن و میزان مشارکت جامعه محلی در تصمیمگیریها، سرنوشت اقتصادی یک منطقه را رقم میزند. گردشگری تودهای بدون برنامهریزی دقیق، میتواند منجر به فرار اقتصادی درآمدها به خارج از منطقه، بالارفتن هزینههای زندگی برای ساکنان بومی و آسیب به اکوسیستمها شود. از اینرو، رویکرد هوشمندانه، هدایت گردشگری به سوی الگوهایی پایدار، مبتنی بر مشارکت مردمی و ایجاد زنجیرهارزش محلی است.
راهکارهایی برای تبدیل گردشگری به موتور محرک اقتصاد محلی
• تقویت و ترویج بومگردی با حفظ معماری سنتی و فضای معیشتی اصیل
• پیوند مستقیم گردشگران با تولیدکنندگان بومی از طریق بازارچههای محلی و برنامههای تجربهمحور
• ایجاد شبکههای همکاری بین کسبوکارهای خردهفروشی، هنرمندان و ارائهدهندگان خدمات مسافرتی
• استفاده از فناوریهای دیجیتال برای ارائه محتوای جذاب و معتبر درباره منطقه، بدون افت کیفیت فرهنگی
• آموزش مهارتهای حرفهای به جوانان بومی در حوزههای میزبانی، راهنمایی گردشگری و کارآفرینی خدماتی
مزایای صنعت گردشگری بر اقتصاد محلی
یکی از نقاط قوت گردشگری در ایران، تنوع گونهای آن است؛ گردشگری مذهبی، طبیعتگردی، کوهنوردی، سلامت، تاریخگردی و گردشگری روستایی هر کدام بازار هدف مجزایی دارند و میتوانند بهصورت همزمان و تکمیلکننده، درآمدزایی چندلایه ایجاد کنند. برای مثال، مناطقی مانند اصفهان، شیراز، کرمان یا گیلان، با ترکیب گردشگری فرهنگی و طبیعتگردی، میتوانند طیف گستردهای از مسافران را جذب کرده و طولانیترین دوره ماندگاری را در کل کشور ثبت کنند، شاخصی که مستقیماً به میزان درآمد اقتصادی مرتبط است.
همچنین، گردشگری روحانی و زیارتی که در سالهای اخیر با ساماندهی بیشتر، تحولات قابل توجهی از خود نشان داده، میتواند مدلی کارآمد برای توسعه مناطق محروم در اطراف حرمهای مطهر فراهم سازد. این الگو نهتنها درآمدزایی فوری دارد، بلکه با ایجاد تسهیلات بلندمدت برای اسکان، پذیرایی و ارائه خدمات، پایههای یک چرخه پایدار اقتصادی را استوار میکند.
برای دستیابی به چنین چشماندازی، حضور برنامهریزان آگاه و مسئولانی که صدای جامعه محلی را در تصمیمگیریها جدی بگیرند، ضروری است. سرمایهگذاریهای فراتر از ساخت هتلها و جادهها مانند تسهیل دسترسی به شبکههای بانکی، ارتقای کیفیت آموزشهای حرفهای و شفافسازی در ساماندهی بازار کار باید در دستور کار قرار گیرد.
