
نشان تجارت - انتخابات میاندورهای آمریکا که روز سهشنبه ۳ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۲ آبان ۱۴۰۵) برگزار شد، با تحولی مهم در معادلات سیاسی واشنگتن همراه شده است. دموکراتها توانستهاند در رقابت با جمهوریخواهان، کنترل هر دو مجلس کنگره آمریکا، یعنی مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند؛ اتفاقی که میتواند نیمه دوم دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ را با چالشهای جدیتری مواجه کند.
این انتخابات در شرایطی برگزار شد که جمهوریخواهان پیش از رأیگیری، اکثریت هر دو مجلس را در اختیار داشتند و ترامپ برای پیشبرد بخش مهمی از برنامههای خود از همراهی کنگره برخوردار بود. اکنون اما با تغییر ترکیب سیاسی کنگره، رییسجمهور آمریکا باید برای پیشبرد بسیاری از طرحهایش با حزبی مذاکره کند که رقیب اصلی او در ساختار سیاسی ایالات متحده محسوب میشود.
انتخابات اخیر آمریکا از نوع انتخابات میاندورهای یا Midterm Elections بود. این انتخابات در میانه دوره چهار ساله ریاستجمهوری برگزار میشود و برخلاف انتخابات ریاستجمهوری، قرار نیست رییسجمهور جدیدی انتخاب شود.
کنگره آمریکا از دو نهاد اصلی تشکیل شده است. نخست، مجلس نمایندگان با ۴۳۵ کرسی که تمام کرسیهای آن در انتخابات میاندورهای به رأی گذاشته میشود. دوم، مجلس سنا با ۱۰۰ عضو که در انتخابات امسال ۳۵ کرسی آن در معرض رقابت قرار گرفت.
در کنار این دو مجلس، انتخابات فرمانداریها و مجالس ایالتی نیز در شماری از ایالتها برگزار شد. به همین دلیل، نتایج این انتخابات تنها به ترکیب کنگره محدود نمیشود و میتواند بر آرایش سیاسی ایالتهای مختلف آمریکا نیز تأثیر بگذارد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی آسوشیتدپرس و رویترز در چهارم نوامبر، دموکراتها موفق به کسب اکثریت سنا و مجلس نمایندگان شدهاند. در سنا، دموکراتها با پیروزی در چند ایالت جمهوریخواهنشین، از جمله تگزاس، کانزاس، آیووا، اوهایو، کارولینای جنوبی و کارولینای شمالی، توانستند موازنه قدرت را تغییر دهند.
پیروزی در ایالتهایی که در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ به ترامپ رأی داده بودند، از جنبه سیاسی اهمیت ویژهای دارد. این نتایج نشان میدهد بخشی از رأیدهندگان سنتی جمهوریخواهان در انتخابات اخیر به نامزدهای دموکرات رأی دادهاند.
در مجلس نمایندگان نیز دموکراتها دستاوردهای قابل توجهی داشتهاند. با این حال، در زمان انتشار گزارش، شمارش آرای برخی حوزهها همچنان ادامه داشت و ارقام کرسیهای نهایی هنوز تثبیت نشده بود. بنابراین باید میان کنترل اعلامشده مجلس و تکمیل شمارش تمام حوزهها تفاوت قائل شد.
افزایش هزینههای زندگی، نگرانیهای اقتصادی، نارضایتی از عملکرد دولت و مخالفت با جنگ ایران از جمله عواملی بودند که در تحلیل رسانههای آمریکایی برای تغییر رفتار انتخاباتی بخشی از رأیدهندگان مطرح شدهاند.

پیروزی دموکراتها به معنای پایان ریاستجمهوری ترامپ نیست، اما قدرت مانور سیاسی او را کاهش میدهد. در نظام سیاسی آمریکا، رییسجمهور برای اجرای بسیاری از برنامههای خود به همکاری کنگره نیاز دارد و اکنون این همکاری با دشواری بیشتری همراه خواهد بود.
نخستین حوزهای که تحت تأثیر قرار میگیرد، تصویب قوانین اقتصادی و مالیاتی است. ترامپ برای اجرای برنامههای جدید مالیاتی، تغییرات بودجهای و برخی سیاستهای اقتصادی به همراهی نمایندگان و سناتورها نیاز دارد. دموکراتها میتوانند با طرحهای دولت مخالفت کنند، خواستار اصلاح آنها شوند یا تصویبشان را به مذاکرات طولانی موکول کنند.
دومین حوزه، انتصاب مقامهای ارشد و قضات فدرال است. تأیید وزیران، بسیاری از مدیران ارشد دولت و قضات فدرال در صلاحیت سنا قرار دارد. در نتیجه، اکثریت جدید سنا میتواند روند تأیید گزینههای پیشنهادی ترامپ را با مانع مواجه کند و حتی برخی نامزدهای او را رد کند.
سومین حوزه، نظارت بر عملکرد دولت است. کمیتههای مجلس نمایندگان اختیار دارند درباره عملکرد نهادهای دولتی، قراردادها، سیاستهای مهاجرتی، تصمیمهای اقتصادی و عملکرد مقامهای ارشد تحقیق کنند. این مسئله میتواند دولت ترامپ را درگیر جلسات استماع، درخواست اسناد و تحقیقات متعدد کند.
چهارمین حوزه نیز بودجه دولت است. کنگره نقش اصلی را در تصویب بودجه فدرال و تخصیص منابع مالی ایفا میکند. بنابراین دموکراتها میتوانند در برابر درخواستهای مالی دولت مقاومت کنند و برای تأمین بودجه برخی برنامهها شروطی در نظر بگیرند.
یکی از پیامدهای مهم تغییر ترکیب مجلس نمایندگان، افزایش امکان پیگیری روند استیضاح رییسجمهور است. مجلس نمایندگان اختیار آغاز روند استیضاح را دارد و اکثریت دموکرات میتوانند در صورت وجود مبنای قانونی، چنین اقدامی را دنبال کنند.
با این حال، استیضاح به معنای برکناری خودکار رییسجمهور نیست. پس از تصویب مواد استیضاح در مجلس نمایندگان، پرونده در سنا بررسی میشود و محکومیت رییسجمهور برای برکناری به رأی دوسوم سناتورهای حاضر نیاز دارد. بنابراین حتی با کنترل هر دو مجلس، برکناری ترامپ کار سادهای نخواهد بود.
تغییر ترکیب کنگره میتواند بر سیاست خارجی آمریکا نیز اثر بگذارد؛ هرچند نباید تصور کرد که رییسجمهور در این حوزه کاملاً تابع نظر کنگره است.
ترامپ همچنان فرمانده کل نیروهای مسلح آمریکاست و در زمینه مذاکرات دیپلماتیک، تصمیمهای اجرایی و بسیاری از اقدامات سیاست خارجی اختیارات مهمی دارد. با این حال، کنگره از طریق تصویب بودجه، نظارت بر عملیات نظامی و وضع قوانین میتواند بر تصمیمهای دولت اثر بگذارد.
در پرونده ایران، این تغییر میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند. دموکراتها قادر خواهند بود درباره هزینههای تقابل با ایران، پیامدهای تحریمها و ضرورت یا پیامدهای اقدامات نظامی دولت ترامپ بحث و نظارت بیشتری اعمال کنند. همچنین میتوانند درباره بودجه عملیات نظامی و سیاستهای منطقهای دولت موضعگیری کنند.
با این حال، پیروزی دموکراتها لزوماً به معنای تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران نیست. در میان دموکراتها نیز دیدگاههای متفاوتی درباره برنامه هستهای ایران، تحریمها، امنیت اسرائیل و نحوه مواجهه با تهران وجود دارد. بنابراین نمیتوان از این نتیجه انتخاباتی بهتنهایی، انتظار کاهش تحریمها یا کنار گذاشته شدن گزینه نظامی را داشت.
با وجود تغییر موازنه قدرت در کنگره، ترامپ همچنان تا پایان دوره ریاستجمهوری خود از اختیارات اجرایی قابل توجهی برخوردار است. او میتواند فرمانهای اجرایی صادر کند، سیاستهای اجرایی دولت را تعیین کند و در بسیاری از موضوعات دیپلماتیک و نظامی تصمیمگیری کند.
البته فرمانهای اجرایی نمیتوانند قوانین مصوب کنگره را لغو کنند و در مواردی نیز با چالشهای قضایی مواجه میشوند. همچنین رییسجمهور میتواند قوانین مصوب کنگره را وتو کند، اما کنگره با رأی دوسوم هر دو مجلس قادر است وتوی رییسجمهور را بیاثر کند.
نتیجه انتخابات میاندورهای آمریکا را میتوان نقطه عطفی در نیمه دوم دوره ریاستجمهوری ترامپ دانست. از این پس، تصویب برنامههای اقتصادی، انتخاب مقامهای کلیدی، تأمین بودجه و پیشبرد سیاستهای داخلی و خارجی با نظارت و مخالفت بیشتری روبهرو خواهد شد.
از سوی دیگر، این پیروزی میتواند جایگاه دموکراتها را برای رقابتهای ریاستجمهوری سال ۲۰۲۸ تقویت کند و به چهرههای این حزب فرصت بیشتری برای مطرح شدن در سطح ملی بدهد.
در مجموع، مهمترین پیام انتخابات اخیر آن است که ترامپ همچنان در کاخ سفید حضور دارد، اما دیگر از همراهی اکثریت کنگره برخوردار نیست. این وضعیت میتواند قدرت اجرایی او را بهطور غیرمستقیم محدود کند و هزینه سیاسی بسیاری از تصمیمهایش را افزایش دهد.
برای ایران نیز اهمیت اصلی این تحول، نه تغییر قطعی سیاست واشنگتن، بلکه افزایش امکان نظارت و چالش کنگره با تصمیمهای دولت ترامپ در پروندههای تحریمی، نظامی و منطقهای است؛ موضوعی که آثار واقعی آن در ماههای آینده روشنتر خواهد شد.