ایرج مصداقی کیست؟ / نگاهی به سوابق، فعالیتها و نقش او در جریان اپوزیسیون
نشان تجارت - هدی کاشانیان: نام ایرج مصداقی در سالهای اخیر بیش از گذشته در فضای سیاسی و رسانهای مخالفان جمهوری اسلامی مطرح شده است. او زندانی سیاسی سابق، نویسنده و پژوهشگر است. با این حال، آنچه نام او را در ماههای اخیر بیشتر در کانون توجه قرار داده، نزدیکی سیاسی آشکارتر او به رضا پهلوی و حضورش در «کمیته تدوین مقررات عدالت انتقالی» است. رضا پهلوی در ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد که ایرج مصداقی یکی از اعضای این کمیته است و ریاست آن را به شیرین عبادی سپرده است.
ایرج مصداقی کیست؟
ایرج مصداقی متولد سال ۱۳۳۹ در تهران است و سابقه فعالیت سیاسی او به سالهای پس از انقلاب ۱۳۵۷ بازمیگردد. او به دلیل ارتباط با سازمان مجاهدین خلق در دهه ۶۰ بازداشت شد و سالها در زندانهای اوین، قزلحصار و گوهردشت به سر برد. مصداقی پس از آزادی از ایران خارج شد و در سوئد اقامت گزید.
نقش ایرج مصداقی در پرونده حمید نوری
ایرج مصداقی در روند شناسایی، بازداشت و محاکمه حمید نوری نقش مهمی ایفا کرد. او پیش از ورود نوری به اروپا از سفر وی مطلع شده بود و با گردآوری اسناد و مدارک مرتبط، اطلاعات لازم را در اختیار دستگاه قضایی سوئد قرار داد. بر اساس این مستندات، روند قضایی پرونده آغاز و در ادامه کیفرخواست علیه نوری تنظیم شد. مصداقی با تکیه بر تجربه پروندههای مشابه، معتقد بود احتمال اطلاعرسانی زودهنگام به مقامهای جمهوری اسلامی از سوی برخی نهادهای امنیتی اروپایی و تلاش برای جلوگیری از بروز تنش سیاسی با تهران وجود دارد.
از همین رو، سوئد را برای پیگیری این پرونده مناسب دانست و تلاش کرد شکایت و مستندات مربوط به آن با کمترین میزان اطلاع عمومی ارائه شود. او پیشتر نیز در جلد سوم کتاب «نه زیستن، نه مرگ» که مجموعهای از خاطرات و گزارشهایش درباره دوران زندان در دهه ۶۰ است، به حمید نوری اشاره کرده بود و او را در شمار افراد مرتبط با روند اعدام زندانیان سیاسی قرار داده بود. مصداقی همچنین یکی از شاکیان و شاهدان اصلی پرونده بود و در مراحل مختلف شناسایی، بازداشت و روند دادرسی حمید نوری حضور داشت.
مواضع سیاسی ایرج مصداقی درباره رضا پهلوی
رابطه سیاسی مصداقی با رضا پهلوی موضوعی است که در سالهای اخیر توجه رسانهها را به خود جلب کرده است. نکته قابل توجه آن است که مصداقی در گذشته خود را جمهوریخواه معرفی کرده و در عین حال رضا پهلوی را در میان چهرههای مخالف جمهوری اسلامی، گزینهای برخوردار از مقبولیت بیشتر دانسته است. او در اظهاراتی در سال ۲۰۲۲ تأکید کرده بود که با حکومت موروثی و مادامالعمر موافق نیست، اما در میان چهرههای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، رضا پهلوی را گزینهای مقبولتر میداند.
این موضع نشان میدهد که حمایت مصداقی از رضا پهلوی لزوماً به معنای اعلام گرایش او به سلطنت نیست. در گفتوگوهای رسانهای سالهای اخیر نیز او بیشتر بر نقش سیاسی و ظرفیت بسیج اجتماعی رضا پهلوی تمرکز کرده است. مصداقی معتقد است جایگاه رضا پهلوی را باید در پیوند با تحولات اجتماعی و تغییرات هویتی جامعه ایران بررسی کرد و او را یکی از مهمترین محورهای اپوزیسیون جمهوری اسلامی میداند.
آیا ایرج مصداقی مشاور رضا پهلوی است؟
عنوان «مشاور رضا پهلوی» در برخی مطالب و جستوجوهای اینترنتی درباره مصداقی به کار رفته است، اما در اطلاعیه رسمی منتشرشده از سوی رضا پهلوی، سمت مصداقی به عنوان «عضو کمیته تدوین مقررات عدالت انتقالی» اعلام شده است. بنابراین، از نظر دقیق خبری بهتر است میان عضویت در این کمیته و عنوان مشاور شخصی یا سیاسی تفاوت گذاشته شود. در بیانیه رسمی رضا پهلوی نام مصداقی در کنار شیرین عبادی، لیلا بهمنی و افشین الیان آمده و شیرین عبادی ریاست کمیته را بر عهده گرفته است.
دیدگاههای موافقان و منتقدان مصداقی
حضور پررنگ مصداقی در حمایت از رضا پهلوی، در میان مخالفان جمهوری اسلامی نیز بدون اختلاف نظر نبوده است. برخی او را از چهرههایی میدانند که تجربه زندان، شناخت ساختار سرکوب و سابقه مستندسازی حقوق بشری را به بحثهای سیاسی درباره آینده ایران وارد کردهاند. در مقابل، منتقدان او نسبت به حمایت از یک چهره سیاسی مشخص و تأکید بر نقش محوری رضا پهلوی انتقادهایی مطرح کردهاند. این اختلاف نظر بخشی از مناقشه گستردهتر درباره شکل رهبری و ساختار سیاسی جریانهای مخالف جمهوری اسلامی است.
مصداقی، خود در مقاطع مختلف بر این نکته تأکید کرده که جمهوریخواه است و مخالفتی با شکلگیری نظامی غیرسلطنتی ندارد. با این حال، حمایت سیاسی او از رضا پهلوی طی سالهای اخیر صریحتر شده است. در ژانویه ۲۰۲۶ نیز او در تجمع ایرانیان در بروکسل اعلام کرد که حمایت از رضا پهلوی را تنها مسیر رسیدن به آیندهای آزاد برای ایران میداند. این موضع نشاندهنده فاصلهای قابل توجه میان جایگاه نظری او درباره جمهوریخواهی و انتخاب سیاسی او در شرایط کنونی است.
جایگاه کنونی ایرج مصداقی در جریان اپوزیسیون
ایرج مصداقی را نمیتوان تنها بر اساس یک عنوان سیاسی تعریف کرد. بخش مهمی از هویت عمومی او به تجربه زندان، خاطرات شخصی، فعالیت حقوق بشری و پیگیری پرونده اعدامهای سال ۱۳۶۷ بازمیگردد. در سالهای اخیر، این سابقه در کنار مواضع سیاسی او درباره رضا پهلوی قرار گرفته و تصویری چندوجهی از این فعال سیاسی ساخته است. از یک سو با نویسنده و زندانی سیاسی سابقی روبهرو هستیم که سالها درباره نقض حقوق بشر در ایران فعالیت کرده و از سوی دیگر، با چهرهای سیاسی مواجهیم که اکنون از نقش محوری رضا پهلوی در جریان مخالفان جمهوری اسلامی حمایت میکند.
عضویت مصداقی در کمیته تدوین مقررات عدالت انتقالی در اسفند ۱۴۰۴، مهمترین نشانه رسمی از جایگاه تازه او در ساختار سیاسی پیرامون رضا پهلوی است. این انتصاب به معنای آن است که او در کنار سه عضو دیگر، درتدوین چارچوبهایی برای عدالت انتقالی نقش دارد. با توجه به سابقه او در زندانهای جمهوری اسلامی و پرونده حمید نوری، حضورش در این کمیته بیش از یک همکاری سیاسی معمولی، به حوزهای مرتبط با تجربه شخصی و فعالیت چند دههای او پیوند خورده است.
علت دعوای علی کریمی و ایرج مصداقی برسر چیست؟
موضوعی که در این ایام به طور خاص، نام ایرج مصداقی را بر سر زبان برخی انداخته، درگیری شدید لفظی او با علی کریمی بوده است. علت اصلی اختلاف اخیر علی کریمی و ایرج مصداقی، به ادعایی درباره مدیریت صفحه اینستاگرام علی کریمی بازمیگردد. ایرج مصداقی در یک مصاحبه مدعی شد صفحه علی کریمی در اختیار شخص دیگری به نام «امید دانا» قرار دارد و محتوای آن لزوماً توسط خود کریمی مدیریت نمیشود. این اظهارات با واکنش تند کریمی مواجه شد و او با خطاب قرار دادن رضا پهلوی، خواستار موضعگیری او درباره سخنان مصداقی شد و برای پاسخگویی او مهلت ۲۴ ساعته تعیین کرد.
در ادامه، اختلاف از یک ادعای رسانهای درباره مدیریت صفحه کریمی فراتر رفت و به درگیری لفظی میان کریمی و برخی چهرههای نزدیک به رضا پهلوی تبدیل شد. بنابراین، آنچه در مقطع کنونی به عنوان «دعوای علی کریمی و ایرج مصداقی» مطرح است، بیش از آنکه ناشی از یک اختلاف شخصی قدیمی باشد، از اختلاف بر سر انتساب مدیریت صفحه کریمی، مواضع سیاسی او و رابطهاش با جریان نزدیک به رضا پهلوی نشأت گرفته است.
