اولین جریمه‌ میلیاردی برای تولید محتوای جعلی گرفته شد

با انقضای مهلت انتقال دو ساله، از ۲ اوت ۲۰۲۶ «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» (EU AI Act) با اختیارات نظارتی کامل و جریمه‌های سنگین میلیاردی رسماً اجرایی شد.

این ضوابط تاریخی که برای نخستین‌بار تمام سیستم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را بر اساس «میزان ریسک برای حقوق شهروندی» طبقه‌بندی می‌کند، غول‌های فناوری را موظف به درج نشانه‌گذاری‌های پنهان دیجیتالی (Watermarks)، شفاف‌سازی الگوریتم‌ها و اخذ مجوزهای سخت‌گیرانه پیش از عرضه محصولات کرده است.

با آغاز مأموریت بازرسان مرجع جدید «دفتر هوش مصنوعی اروپا» (EU AI Office)، جریمه‌های تخلف تا سقف ۳۵ میلیون یورو یا ۷ درصد از کل گردش مالی سالانه شرکت‌ها تعیین شده است.

این دگرگونی حقوقی نه‌تنها ساختار فعالیت شرکت‌های آمریکایی و چینی را در بازار ۲۷ کشور اروپایی تغییر می‌دهد، بلکه به عنوان یک استاندارد جهانی جدید، کل اکوسیستم فناوری را زیر ذره‌بین قرار خواهد داد.

جزئیات الزامات فنی، الزاماتشفاف‌سازی و واکنش غول‌های فناوری را در ادامه بخوانید.

اجرایی شدن «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» (EU AI Act) از ۲ روز پیش یعنی دوم اوت ۲۰۲۶، نقطه پایانی بر دوره ارزیابی‌های داوطلبانه شرکت‌های فناوری محسوب می‌شود.

این ساختار قانونی که برای نخستین‌بار در قالب یک سند واحد تصویب شده است، رویکرد مبتنی بر ریسک را جایگزین مقررات عمومی گذشته کرده و سیستم‌ها را به چهار سطح ریسک «غیرقابل قبول»، «پرریسک»، «محدود» و «کم‌ریسک» تقسیم می‌کند.

نهاد نظارتی تازه تأسیس «دفتر هوش مصنوعی اروپا» (EU AI Office) وابسته به کمیسیون اروپا، اختیارات قانونی کامل برای بازرسی کدهای منبع، حسابرسی داده‌های آموزش مدل‌ها و صدور دستور توقف خدمات متخلف را به دست آورده است.

بر اساس این مصوبه، تمام مدل‌های عمومی پیشرفته مانند سری «چت‌جی‌پی‌تی»، «جمینای» و «کلاود» که در بازار اتحادیه اروپا فعالیت دارند، باید مقررات شفاف‌سازی داده‌های کپی‌رایت و گزارش‌دهی مصرف انرژی را به‌طور کامل رعایت کنند.

بر اساس بخش مقررات شفافیت که لازم‌الاجرا شده است، کلیه شرکت‌های توسعه‌دهنده هوش مصنوعی مولد موظفند تمام متون، تصاویر، فایل‌های صوتی و ویدیوهای تولیدشده توسط ماشین را به «نشانه‌گذاری دیجیتالی» (Watermarking) و متاداده‌های قابل تشخیص برای سیستم‌های ردیابی مجهز کنند. این اقدام جهت مقابله با انتشار اخبار جعلی، جعل عمیق و صیانت از اصالت محتوا در فضای مجازی صورت می‌گیرد.

علاوه بر این، سامانه‌های گفتگوگر یا همان «چت‌بات‌ها» قانوناً مکلف شده‌اند در نخستین ثانیه تعامل، تعاملی بودن خود را به کاربر اطلاع دهند تا هیچ کاربری به‌طور ناآگاهانه با یک عامل مصنوعی گفتگو نکند.

همچنین استفاده از سیستم‌های هوش مصنوعی برای «ارزیابی اعتبار اجتماعی» و شناسایی بیومتریک چهره در اماکن عمومی به‌طور کاملاً مطلق ممنوع اعلام گردیده و از سطح بازار جمع‌آوری شده است.

اهرم اصلی اتحادیه اروپا برای اجرای دقیق این مقررات، تعیین جریمه‌های مالی فوق‌العاده سنگین برای شرکت‌های متخلف است. بر اساس جریمه‌های پلکانی قانون جدید:

* تخلف از ممنوعیت سیستم‌های غیرقانونی (مانند دستکاری رفتار انسانی یا رتبه‌بندی بیومتریک) می‌تواند تا ۳۵ میلیون یورو یا ۷ درصد از کل فروش سالانه جهانی شرکت (هر کدام که بالاتر باشد) جریمه در پی داشته باشد.

* عدم رعایت الزامات سیستم‌های پرریسک و شفاف‌سازی داده‌ها تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳ درصد از کل گردش مالی سالانه جریمه خواهد داشت.

این احکام حقوقی سنگین موجی از نگرانی را در میان مدیران ارشد شرکت‌های «سیلیکون ولی» ایجاد کرده است، زیرا ساختار بازرسی قانون جدید به‌گونه‌ای تنظیم شده که حتی شرکت‌های مستقر در خارج از اروپا نیز در صورت ارائه خدمت به شهروندان اروپایی، مشمول این جریمه‌های سنگین خواهند شد.

اجرایی شدن این چارچوب قانونی پدیده‌ای را تقویت کرده است که حقوق‌دانان آن را «اثر بروکسل» (The Brussels Effect) می‌نامند؛ روندی که طی آن غول‌های فناوری به جای طراحی دو نسخه متفاوت از محصولات خود، مقررات سخت‌گیرانه اروپا را به عنوان استاندارد پیش‌فرض در سراسر جهان پیاده‌سازی می‌کنند.

شرکت‌هایی مانند «مایکروسافت»، «گوگل» و «اوپن‌ای‌آی» طی هفته‌های گذشته زیرساخت‌های خود را برای انطباق با این الزامات به‌روزرسانی کرده‌اند.
با این وجود، برخی تشکل‌های اقتصادی و شرکت‌های نوآفرین اروپایی هشدار داده‌اند که مقررات سخت‌گیرانه ممکن است سرعت نوآوری را در قاره اروپا کاهش داده و سرمایه‌ها را به سمت بازارهای با محدودیت کمتر سوق دهد.

در مقابل، کمیسیون اروپا تاکید دارد که ایجاد اعتبار، امنیت و اعتماد عمومی، تنها مسیر پایدار برای توسعه فناوری هوش مصنوعی در جوامع مدرن است.