نقره فلز فراموششده بازار / چرا نقره دوباره مورد توجه قرار گرفته است؟
نشان تجارت - هدی کاشانیان: برای سالهای متمادی، نقره در تحلیلهای اقتصادی جایگاهی فرعی داشت و در بهترین حالت بهعنوان «برادر کوچکتر طلا» شناخته میشد. سرمایهگذاران بزرگ نگاهشان را به طلا دوخته بودند و نقره در حاشیه بازارهای کالایی، تقریباً فراموششده به نظر میرسید. اما از دهه ۲۰۲۰ به این سو، اتفاقی در حال وقوع است که تحلیلگران را به بازنگری جدی درباره این فلز سفید واداشته؛ تقاضای صنعتی رکورد میشکند، ذخایر انبارهای جهانی کاهش مییابد و قیمت نقره از کفهای چندساله فاصله گرفته است.
نقره فقط یک فلز گرانبها نیست
وقتی اکثر مردم از نقره صحبت میکنند، تصویر زیورآلات یا سکههای قدیمی در ذهنشان شکل میگیرد. این تصویر اما تنها بخش کوچکی از واقعیت است. نقره یکی از پرکاربردترین فلزات در صنایع پیشرفته به شمار میرود و ویژگیهای فیزیکی منحصربهفردش آن را جایگزینناپذیر کرده است. بالاترین هدایت الکتریکی در میان تمام عناصر، مقاومت حرارتی قابل توجه، خاصیت ضدباکتریایی ذاتی و بازتاب نور استثنایی، از جمله ویژگیهایی هستند که نقره را در قلب صنایعی قرار داده که آینده اقتصاد جهانی به آنها وابسته است.
تقسیمبندی تقاضای نقره در سالهای اخیر بهخوبی این واقعیت را نشان میدهد: حدود ۵۰ درصد از مصرف جهانی نقره به مصارف صنعتی اختصاص دارد، در حالی که جواهرسازی حدود ۲۵ درصد و سرمایهگذاری حدود ۲۰ درصد را تشکیل میدهند. این یعنی نقره برخلاف طلا که عمدتاً ارزش ذخیرهای دارد، یک فلز با مصرف واقعی و رو به رشد در اقتصاد صنعتی است.
پنلهای خورشیدی و گرسنگی بازار برای نقره
شاید مهمترین محرک رشد تقاضای نقره در سالهای اخیر، انقلاب انرژی تجدیدپذیر باشد. هر پنل خورشیدی برای کار کردن به مقدار مشخصی نقره نیاز دارد؛ چرا که خمیر نقرهدار در فرایند هدایت الکتریکی سلولهای فتوولتاییک نقشی اساسی ایفا میکند و تاکنون هیچ جایگزین اقتصادی و فنی برابر برای آن شناسایی نشده است. با گسترش سریع ظرفیت نصب پنلهای خورشیدی در چین، هند، اروپا و آمریکا، تقاضای صنعتی نقره سال به سال در حال افزایش است.
آمار صنعت فتوولتاییک در این زمینه گویا است: تنها بخش انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۶۰ میلیون اونس نقره مصرف کرد که رقمی بیسابقه در تاریخ این صنعت بود. پیشبینیها نشان میدهند این رقم تا سال ۲۰۳۰ میتواند به بیش از ۲۰۰ میلیون اونس برسد. این در حالی است که عرضه نقره از معادن جهانی با چنین سرعتی رشد نمیکند و شکاف بین عرضه و تقاضا به یکی از مهمترین متغیرهای بازار تبدیل شده است.
نقره و خودروهای برقی
صنعت خودروهای برقی محور دیگری از رشد تقاضای نقره است که کمتر به آن پرداخته میشود. هر خودروی الکتریکی به طور میانگین دو برابر بیشتر از یک خودروی بنزینی معمولی از نقره در مدارها، کلیدها، کانکتورها و سیستمهای مدیریت باتری استفاده میکند. با رشد سریع فروش خودروهای برقی در سراسر جهان، این بخش به تنهایی فشار قابل توجهی بر بازار نقره وارد کرده است.
فراتر از خودروسازی، صنایع الکترونیک پیشرفته شامل تولید تراشههای نیمههادی، تجهیزات پزشکی دیجیتال، سیستمهای ۵G و حتی هوش مصنوعی سختافزاری، همگی به نقره بهعنوان مادهای با ویژگیهای منحصربهفرد وابستهاند. این وابستگی چندوجهی به این معناست که رشد اقتصاد فناوری، عملاً رشد تقاضا برای نقره را به همراه دارد. فلزی که روزی نماد قدیمی ارزش بود، حالا در قلب فناوریهای آینده تپش میزند.
کمبود عرضه و محدودیتهای معدنی نقره
در حالی که تقاضا رشد میکند، جانب عرضه با چالشهای جدی روبرو است. اکثر نقره استخراجشده در جهان بهعنوان محصول فرعی معادن مس، سرب و روی به دست میآید نه از معادن اختصاصی. این ساختار عرضه یعنی تولید نقره مستقیماً به اقتصاد این فلزات دیگر وابسته است و نمیتوان صرفاً با افزایش قیمت نقره، تولیدکنندگان را به افزایش عرضه ترغیب کرد. این ویژگی منحصربهفرد، بازار نقره را از اکثر کالاهای دیگر متمایز میسازد.
علاوه بر این، سرمایهگذاری در اکتشاف و توسعه معادن جدید نقره در دهه گذشته به شدت کاهش یافته است. ذخایر قابل استخراج در بسیاری از معادن بزرگ جهان رو به کاهش است و پروژههای جدید اغلب با موانع محیطزیستی، هزینههای بالای سرمایهگذاری و زمانبری فرایند صدور مجوز مواجهاند. معادن اصلی نقره در مکزیک، پرو و چین هر سه با چالشهای عملیاتی دست و پنجه نرم میکنند که توانایی افزایش سریع تولید را محدود میسازد.
نقره بهعنوان پناهگاه سرمایهگذاران
جنبه سرمایهگذاری نقره در شرایط اقتصادی ناپایدار اخیر بار دیگر به موضوعی جدی در میان فعالان بازار تبدیل شده است. نسبت طلا به نقره که نشان میدهد برای خرید یک اونس طلا چند اونس نقره لازم است، در سالهای اخیر به سطوح تاریخی بالایی رسیده است. این نسبت که در برخی دورهها از ۸۰ و حتی ۹۰ فراتر رفته، نشان میدهد نقره نسبت به طلا به طور تاریخی ارزان قیمتگذاری شده و ظرفیت جبران این اختلاف را دارد.
صندوقهای قابل معامله در بورس مرتبط با نقره یا همان Silver ETF ها، طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی در دارایی تحت مدیریت ثبت کردهاند. ورود سرمایهگذاران خرده در پلتفرمهای آنلاین و افزایش خرید سکه و شمش نقره توسط بانکهای مرکزی برخی کشورها، نشانههایی هستند که بخش سرمایهگذاری بازار نقره پس از سالها رکود دوباره در حال فعال شدن است.
ایران و جایگاه نقره در سبد دارایی
در بازار داخلی ایران، نقره همواره در سایه طلا و سکه بهار آزادی قرار داشته و بسیاری از سرمایهگذاران ایرانی آن را در محاسبات خود نادیده گرفتهاند. با این حال تغییر رویکرد جهانی نسبت به این فلز، موجهایی از توجه تازه را به بازار داخلی نقره نیز رسانده است. قیمت نقره در بازار ایران تحت تأثیر دو متغیر اصلی قرار دارد: نوسانات قیمت جهانی این فلز و نرخ ارز که ارتباط مستقیمی با قدرت خرید سرمایهگذار ایرانی دارد.
کارشناسان بازارهای داخلی معتقدند که نقره در مقایسه با طلا از نقطه ورود پایینتری برخوردار است و این ویژگی آن را برای بخشی از سرمایهگذاران که توانایی خرید طلا ندارند، به گزینهای قابل توجه تبدیل میکند. با این حال باید توجه داشت که نوسانات قیمت نقره در مقایسه با طلا شدیدتر است و این خصلت، پروفایل ریسک آن را به طور معناداری متفاوت میسازد.
نتیجهگیری
نقره پس از سالها سکوت، حالا در تقاطع چند جریان بزرگ اقتصادی ایستاده است: انقلاب انرژی تجدیدپذیر، گذار به خودروهای برقی، رشد اقتصاد دیجیتال و فشار تورمی که سرمایهگذاران را به داراییهای فیزیکی سوق میدهد. ترکیب این عوامل با محدودیتهای ساختاری در جانب عرضه، وضعیتی را ساخته که بسیاری از تحلیلگران آن را آرامش قبل از طوفان میدانند. آنچه مسلم است اینکه نقره دیگر فلز فراموششده بازار نیست و روایت تازهای از اهمیت آن در حال نوشته شدن است.
