وقتی بنزین گران میشود، خودروهای برقی در اروپا اوج میگیرند
نشان تجارت - هدی کاشانیان: بازار خودرو در اروپا طی سالهای اخیر شاهد تحولی بنیادین بوده که ریشه در تغییرات اقتصادی، سیاسی و زیستمحیطی دارد. افزایش چشمگیر قیمت بنزین در کشورهای اروپایی به موازات رشد قابل توجه فروش خودروهای برقی، نشاندهنده تغییر رفتار مصرفکننده و شتاب گرفتن روند انتقال از سوختهای فسیلی به انرژیهای پاک است. آمارهای منتشرشده از سوی اتحادیه اروپا نشان میدهد که سهم خودروهای الکتریکی از کل فروش خودرو در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۲۲ درصد رسیده و این رقم در سه ماهه نخست ۲۰۲۵ به ۲۷ درصد افزایش یافته است. این تحول نه تنها صنعت خودروسازی سنتی را با چالشهای جدی روبهرو کرده، بلکه چشمانداز حملونقل اروپا را برای دهههای آینده شکل میدهد.
وضعیت قیمت بنزین در اروپا
قیمت بنزین در کشورهای اروپایی از اواخر سال ۲۰۲۱ روند صعودی پیدا کرد و پس از آغاز جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، این افزایش شدت بیشتری گرفت. میانگین قیمت بنزین در اتحادیه اروپا که در سال ۲۰۲۰ حدود ۱.۲ یورو به ازای هر لیتر بود، در سال ۲۰۲۳ به ۱.۸ یورو و در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۲.۱ یورو رسیده است. این افزایش قیمت ناشی از عوامل متعددی است که عمدهترین زعبارتند از:
- قطع یا کاهش واردات گاز و نفت از روسیه به دنبال تحریمهای اقتصادی
- افزایش مالیات کربن در کشورهای اروپایی به منظور تشویق استفاده از انرژیهای پاک
- نوسانات بازار جهانی نفت و کاهش تولید اوپک
- هزینههای بالای پالایش و توزیع سوخت
کشورهایی مانند هلند، نروژ و دانمارک بالاترین قیمت بنزین را در اروپا دارند که در برخی موارد به بیش از ۲.۵ یورو به ازای هر لیتر میرسد. این در حالی است که کشورهایی مانند لهستان و مجارستان با قیمتهای نسبتاً پایینتر حدود ۱.۶ تا ۱.۷ یورو، همچنان در مقایسه با سالهای گذشته افزایش قابل توجهی را تجربه کردهاند. کارشناسان انرژی پیشبینی میکنند که با توجه به سیاستهای زیستمحیطی اتحادیه اروپا و افزایش تدریجی مالیات کربن، قیمت سوختهای فسیلی در سالهای آینده همچنان روند صعودی خواهد داشت.
آمار رشد فروش خودروهای برقی
فروش خودروهای برقی در اروپا طی سالهای اخیر رشدی انفجاری داشته است. بر اساس گزارش انجمن خودروسازان اروپا، در سال ۲۰۲۳ بیش از ۲.۸ میلیون خودروی برقی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا به فروش رسید که نسبت به سال ۲۰۲۲ رشدی ۳۸ درصدی را نشان میدهد. این رقم در سال ۲۰۲۴ به ۳.۴ میلیون دستگاه افزایش یافت و در سه ماهه نخست ۲۰۲۵، فروش خودروهای الکتریکی با رشد ۴۲ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل به ۱.۱ میلیون دستگاه رسید.
نروژ همچنان رکورددار استفاده از خودروهای برقی در جهان است و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۸ درصد از کل خودروهای فروختهشده در این کشور برقی بودند. هلند با ۴۵ درصد، سوئد با ۴۲ درصد و آلمان با ۳۵ درصد در ردههای بعدی قرار دارند. فرانسه و بریتانیا نیز با سهم ۲۸ و ۲۶ درصدی، رشد قابل توجهی در پذیرش خودروهای برقی نشان دادهاند.
از نظر برندها، تسلا همچنان پیشتاز بازار اروپا است، اما خودروسازان سنتی اروپایی مانند فولکسواگن، BMW و رنو با معرفی مدلهای جدید برقی، سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص دادهاند. ورود برندهای چینی مانند BYD و NIO نیز رقابت در این بازار را شدیدتر کرده است.
رابطه علت و معلولی بین قیمت بنزین و فروش خودروهای برقی
تحلیل اقتصادی رفتار مصرفکننده نشان میدهد که افزایش قیمت بنزین یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر تصمیم خرید خودروی برقی است. زمانی که هزینه سوختگیری ماهانه یک خودروی بنزینی از آستانه مشخصی فراتر رود، خریداران به دنبال جایگزینهای اقتصادیتر میگردند. محاسبات نشان میدهد که یک خودروی بنزینی متوسط در اروپا با مصرف ۷ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر و پیمایش سالانه ۱۵۰۰۰ کیلومتر، هزینه سوختی سالانه حدود ۲۲۰۰ یورو دارد، در حالی که همین میزان پیمایش با خودروی برقی تنها ۶۰۰ تا ۸۰۰ یورو هزینه برق مصرفی دارد.
نقطه سربهسر اقتصادی برای خریداران خودروی برقی در اروپا به طور متوسط بین ۴ تا ۶ سال است، اما با افزایش قیمت بنزین و کاهش قیمت باتریها، این مدت به ۳ تا ۴ سال کاهش یافته است. این محاسبه شامل قیمت خرید اولیه، هزینههای نگهداری و مصرف انرژی است. مطالعات میدانی انجامشده در آلمان و فرانسه نشان میدهد که بیش از ۶۰ درصد از خریداران خودروهای برقی، افزایش هزینه سوخت را به عنوان یکی از دلایل اصلی تصمیم خود عنوان کردهاند.
تأثیر روانی افزایش قیمت بنزین نیز نباید نادیده گرفته شود. زمانی که مصرفکنندگان هر هفته شاهد افزایش قیمت در پمپ بنزین هستند، احساس نگرانی از هزینههای آینده در آنها تقویت شده و تمایل به سرمایهگذاری در فناوریهای جایگزین افزایش مییابد.
سیاستهای دولتی و مشوقهای خرید خودروهای برقی
دولتهای اروپایی با هدف تسریع انتقال به حملونقل پاک، بستههای گستردهای از مشوقهای مالی را برای خریداران خودروهای برقی در نظر گرفتهاند. این مشوقها شامل موارد زیر است:
- یارانه مستقیم خرید که در آلمان تا ۶۰۰۰ یورو، در فرانسه تا ۷۰۰۰ یورو و در بریتانیا تا ۵۰۰۰ پوند است
- معافیت کامل یا بخشی از مالیات خرید و مالیات سالانه خودرو
- تخفیف در بیمه خودرو برای مالکان خودروهای برقی
- دسترسی رایگان یا تخفیفدار به پارکینگهای عمومی و مناطق ویژه شهری
- اجازه تردد در خطوط ویژه اتوبوس و مناطق کمآلایش
علاوه بر مشوقها، سیاستهای محدودکننده نیز نقش مهمی در تغییر رفتار مصرفکننده دارند. اتحادیه اروپا تصمیم گرفته از سال ۲۰۳۵ فروش خودروهای بنزینی و دیزلی جدید را ممنوع کند. شهرهای بزرگ اروپایی مانند پاریس، آمستردام و لندن نیز مناطق کمآلایش گستردهای ایجاد کردهاند که ورود خودروهای بنزینی قدیمی به آنها ممنوع یا مشمول پرداخت هزینه سنگین است.
توسعه زیرساختهای شارژ نیز از اولویتهای اصلی دولتهای اروپایی است. تعداد ایستگاههای شارژ عمومی در اروپا از ۲۵۰ هزار دستگاه در سال ۲۰۲۲ به بیش از ۵۰۰ هزار دستگاه در سال ۲۰۲۵ رسیده است. هلند با بیش از ۹۰ هزار ایستگاه شارژ، بالاترین تراکم زیرساخت شارژ در جهان را دارد.
چالشهای صنعت خودروسازی سنتی در برابر ساخت خودروهای برقی
خودروسازان بزرگ اروپایی با فشار عظیمی برای تغییر خطوط تولید و سرمایهگذاری در فناوری خودروهای برقی روبهرو هستند. شرکتهایی مانند فولکسواگن، استلانتیس و رنو اعلام کردهاند که تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۷۰ درصد از تولیدات خود را به خودروهای برقی اختصاص خواهند داد. این تحول نیازمند سرمایهگذاریهای کلان است که برخی تخمینها آن را برای کل صنعت خودروسازی اروپا بیش از ۳۰۰ میلیارد یورو تا سال ۲۰۳۰ برآورد کردهاند.
کاهش تقاضا برای خودروهای بنزینی و دیزلی، بسیاری از کارخانههای قدیمی را با خطر تعطیلی روبهرو کرده است. فولکسواگن اعلام کرده که ممکن است مجبور به تعطیلی برخی کارخانههای خود در آلمان شود، چیزی که در تاریخ ۸۷ ساله این شرکت بیسابقه است. تعدیل نیروی کار نیز یکی دیگر از چالشهای جدی است، زیرا تولید خودروهای برقی نیاز به نیروی کار کمتری نسبت به خودروهای سنتی دارد.
رقابت با برندهای جدید، به ویژه خودروسازان چینی که با قیمتهای رقابتی و فناوری پیشرفته وارد بازار اروپا شدهاند، فشار دیگری بر خودروسازان سنتی وارد کرده است. BYD چین در سال ۲۰۲۴ توانست بیش از ۲۰۰ هزار خودروی برقی در اروپا بفروشد و به یکی از بازیگران مهم این بازار تبدیل شود.
تأثیر بر زنجیره تأمین و صنایع وابسته به خودروهای برقی
تحول در صنعت خودرو، تأثیرات گستردهای بر زنجیره تأمین و صنایع وابسته دارد. تولیدکنندگان قطعات موتورهای احتراقی، سیستمهای اگزوز و گیربکسهای سنتی با کاهش شدید تقاضا روبهرو هستند. در مقابل، صنعت باتری و الکترونیک قدرت رشد انفجاری را تجربه میکند. اروپا در تلاش است تا وابستگی خود به واردات باتری از آسیا را کاهش دهد و تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت تولید سالانه ۵۵۰ گیگاواتساعت باتری را در خاک اروپا ایجاد کند.
تقاضا برای فلزات کمیاب مانند لیتیوم، کبالت و نیکل به شدت افزایش یافته و این موضوع نگرانیهایی درباره پایداری زنجیره تأمین و مسائل زیستمحیطی استخراج این مواد ایجاد کرده است. اتحادیه اروپا در حال مذاکره با کشورهای تولیدکننده این مواد برای تأمین منابع پایدار است.
صنعت پالایشگاهها و توزیع سوخت نیز با چالش جدی روبهرو است. کاهش تقاضا برای بنزین و دیزل در آینده نزدیک، بسیاری از پمپ بنزینها را با خطر ورشکستگی مواجه خواهد کرد. در مقابل، فرصتهای شغلی جدیدی در بخش نصب و نگهداری ایستگاههای شارژ، تولید باتری و توسعه نرمافزارهای مدیریت انرژی ایجاد شده است.
پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی استفاده از خودروهای برقی
یکی از مهمترین دستاوردهای گسترش خودروهای برقی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای در شهرهای بزرگ اروپاست. مطالعات نشان میدهد که جایگزینی خودروهای بنزینی با برقی در شهرهایی مانند لندن و پاریس، کیفیت هوا را به طور قابل توجهی بهبود بخشیده و میزان بیماریهای تنفسی را کاهش داده است. اتحادیه اروپا تخمین میزند که تا سال ۲۰۳۰، انتشار کربن از بخش حملونقل جادهای ۴۰ درصد کاهش خواهد یافت.
با این حال، چالشهای زیستمحیطی تولید باتری و استخراج مواد اولیه نباید نادیده گرفته شود. استخراج لیتیوم در برخی مناطق با مصرف بالای آب و آسیب به اکوسیستمهای محلی همراه است. بازیافت باتریهای فرسوده نیز یکی از چالشهای آینده است که صنعت باید برای آن راهکارهای پایدار پیدا کند.
تأثیر بر شبکه برق نیز موضوع مهمی است. افزایش تعداد خودروهای برقی، فشار بیشتری بر شبکههای توزیع برق وارد میکند و نیاز به سرمایهگذاری در زیرساختهای برق و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را افزایش میدهد. کشورهای اروپایی در حال توسعه سیستمهای شارژ هوشمند هستند که بار شبکه را در ساعات اوج مصرف کاهش دهند.
چشمانداز آینده بازار خودرو برقی در اروپا
پیشبینیها نشان میدهد که سهم خودروهای برقی از کل فروش خودرو در اروپا تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۶۵ درصد خواهد رسید. با توجه به سیاست ممنوعیت فروش خودروهای بنزینی جدید از سال ۲۰۳۵، این روند تسریع خواهد شد و تا سال ۲۰۴۰ تقریباً تمام خودروهای جدید فروختهشده در اروپا برقی خواهند بود.
قیمت بنزین نیز به احتمال زیاد همچنان روند صعودی خواهد داشت، زیرا دولتها برای تشویق استفاده از انرژیهای پاک، مالیات کربن را افزایش خواهند داد. این امر چرخه تقویتکنندهای ایجاد میکند که در آن افزایش قیمت سوخت، تقاضا برای خودروهای برقی را بیشتر کرده و این افزایش تقاضا، به نوبه خود باعث کاهش قیمت خودروهای برقی از طریق صرفهجویی مقیاس میشود.
فناوریهای جدید مانند باتریهای جامد که چگالی انرژی بالاتر و زمان شارژ کمتری دارند، انتظار میرود تا سال ۲۰۲۸ وارد بازار شوند و مانع اصلی پذیرش خودروهای برقی یعنی محدودیت برد و زمان شارژ را برطرف کنند. توسعه شبکه شارژ سریع نیز ادامه خواهد یافت و تا سال ۲۰۳۰ شارژ کامل یک خودروی برقی در کمتر از ۱۰ دقیقه امکانپذیر خواهد شد.
این تحول تأثیر عمیقی بر سایر بازارهای جهانی نیز خواهد داشت. کشورهایی که از الگوی اروپا پیروی میکنند، سرعت انتقال به خودروهای برقی را افزایش خواهند داد و این امر صنعت نفت جهانی را با چالشهای اساسی روبهرو خواهد کرد.
نتیجهگیری
رابطه مستقیم بین افزایش قیمت بنزین و رشد فروش خودروهای برقی در اروپا، نمونه بارز تأثیر عوامل اقتصادی بر تحولات فناوری و زیستمحیطی است. این تحول که با حمایت سیاستهای دولتی، توسعه زیرساختها و پیشرفت فناوری همراه شده، صنعت خودروسازی اروپا را به طور بنیادین تغییر داده و چشمانداز حملونقل پایدار را در این قاره محقق میسازد. اگرچه چالشهایی در زمینه زنجیره تأمین، تأثیرات اجتماعی و زیرساختهای انرژی وجود دارد، اما مسیر کلی به سمت الکتریکی شدن حملونقل قطعی به نظر میرسد و اروپا در این مسیر پیشتاز جهانی است.
